İş Kazası Tazminatı Hesaplama
İş kazası sonucu yaralanma veya ölümde maddi, manevi ve destekten yoksun kalma tazminatlarının tahmini tutarını; maluliyet oranı, işveren kusur oranı ve gelir kaybı üzerinden hesaplayın.
İş kazası tazminatı nedir?
İş kazası, 5510 sayılı Kanun m.13 ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.3 uyarınca sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, iş sebebiyle veya işin yürütümü dolayısıyla uğradığı bedensel veya ruhsal zararı meydana getiren olaydır. İş kazası sonucu işçinin yaralanması halinde maddi ve manevi tazminat; ölüm halinde ayrıca destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelir. Yasal temelde TBK m.49-58 haksız fiil hükümleri ile 6331 s.k. m.4 işveren yükümlülükleri bir arada uygulanır.
Maddi tazminat, iş kazası nedeniyle işçinin uğradığı gelir kaybının telafisidir. Hesabı aktüeryal esaslara göre yapılır: Yıllık net gelir × aktif ve pasif çalışma dönemi (PMF ömür tablosuna göre) × maluliyet oranı × işveren kusur oranı formülü ile hesaplanır; SGK'nın bağladığı gelirin peşin değeri 5510 s.k. m.21 uyarınca bu tutardan düşülür (SGK rücu hakkı). Tedavi masrafları ayrıca eklenir.
Manevi tazminat, TBK m.56 uyarınca işçinin acı, üzüntü, sakatlık gibi kişilik değerlerinde oluşan zararların giderilmesine yöneliktir. Hakim somut olaya göre takdir eder; Yargıtay 21. HD ve 10. HD içtihatları maluliyet oranı, işveren kusur ağırlığı, işçinin sosyal ve ekonomik durumu ile paranın güncel satın alma gücünü dikkate alır. 2026 yılı için tipik bir %30 maluliyet ve %100 kusurda manevi tazminat aralığı yaklaşık 150.000-300.000 ₺ civarındadır; ağır maluliyet ve ölümlü kazalarda 500.000 ₺'yi aşan kararlar bulunmaktadır.
Destekten yoksun kalma tazminatı, TBK m.53 uyarınca ölümlü iş kazalarında ölenin destek sağladığı eş ve çocuklara ödenir. Hesap, ölenin yıllık net gelirinin yaklaşık %50-70'inin (çocuk sayısına göre pay oranları) aktif ve pasif çalışma dönemi ile çarpılmasıyla bulunur. SGK ölüm geliri bağlamışsa bu tutarın peşin değeri rücu hakkı nedeniyle tazminattan düşülür.
İş kazası davaları iş mahkemesinde açılır; yetkili mahkeme işçinin işyeri yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Zamanaşımı TBK m.72 uyarınca 10 yıldır; eğer ceza yargılaması varsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa daha uzun olan uygulanır. Sigortalının ölümü halinde ise haksız fiil zamanaşımı mirasçılar yönünden 10 yıl olarak işler.
Nasıl hesaplanır?
- 1
Aylık brüt ücreti ve yan hakları belirleyin
Kazadan önceki aylık brüt ücret ile düzenli yan haklar (yol, yemek, ikramiye) tespit edilir. Gelir kaybı hesabında giydirilmiş ücret esas alınır. Aylık brüt ücretten SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi düşülerek yıllık net gelir bulunur.
ÖrnekAylık brüt 40.000 ₺ × 12 = 480.000 ₺ yıllık brüt; ≈ 0,72 çarpanla 345.600 ₺ yıllık net. - 2
Maluliyet oranını tespit ettirin
Adli Tıp Kurumu veya SGK Sağlık Kurulu'nun düzenlediği maluliyet raporu ile sürekli iş göremezlik oranı belirlenir. Rapor, bilirkişi incelemesinde aktüeryal hesabın temelini oluşturur.
- 3
Kusur oranını belirleyin
İş güvenliği uzmanı bilirkişi raporu ile işverenin kusur oranı (işçi kusuru düşülür) tespit edilir. Kusur oranı kanunda emsal olmayıp her olayda ayrı değerlendirilir. Yüksek Yargıtay kararlarında işverenin %60-%100 arası kusurlu bulunması yaygındır.
Örnekİşverenin %80, işçinin %20 kusurlu bulunduğu iddiasıyla maddi tazminatın %20'si işçinin payından düşülür. - 4
Aktif ve pasif dönemi belirleyin
İşçinin kaza anındaki yaşından itibaren aktif dönem (60 yaşa kadar çalışma) ve pasif dönem (ortalama 74 yaşa kadar) eklenerek TSB iskonto oranları ile gelecek gelir kayıpları bugüne indirgenir.
Örnek35 yaşında işçi için aktif 25 yıl + pasif 14 yıl = toplam 39 yıl hesaplanır. - 5
Maddi tazminatı hesaplayın
Yıllık net × pasif dönem × (maluliyet/100) × (kusur/100) − SGK gelir peşin değeri + tedavi masrafları = maddi tazminat. Bu formül bilirkişi aktüeryal hesabında kullanılır.
- 6
Manevi ve destekten yoksun kalma aralığını değerlendirin
Manevi tazminat hakim takdirindedir; araç maluliyet × kusur ağırlığı ile bir aralık verir. Ölümlü kazalarda ayrıca TBK m.53 destekten yoksun kalma hesaplanır.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
İş kazası tazminatı talep edebilecek kişiler kaza sonucunda yaralanan işçi ve ölüm halinde desteğinden yoksun kalan yakınlarıdır. Yakın kavramı TBK m.53 ve Yargıtay 21. HD içtihatlarınca geniş yorumlanır; nişanlıya da belirli şartlarda tazminat hakkı tanınır.
- Sigortalı işçi doğrudan tazminat alır; hizmet akdinin niteliği (belirli/belirsiz, süreli/kısmi) önemli değildir.
- Kayıt dışı çalışan işçi de iş kazası tazminatı talep edebilir; sigortasızlık işverenin ağırlaştırıcı kusurudur.
- Alt işveren işçisinin kazasında asıl işveren 4857 s.k. m.2/7 uyarınca müteselsilen sorumludur.
- Ölümlü kazada eş, altsoy ve destek gösterilebilen diğer yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
- Manevi tazminatı ölenin ana, baba ve kardeşleri de alabilir; yakınlığın ağırlığı takdirde etkilidir.
- İşçinin kusuru varsa tazminat kusuru oranında indirilir; ancak TBK m.53 kapsamındaki destekten yoksun kalma tazminatı ölenin kusurundan etkilenmez.
Yasal dayanak
Haksız fiilden doğan sorumluluk.
Destekten yoksun kalma.
Manevi tazminat.
İş kazası tanımı.
SGK'nın işverene rücu hakkı.
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri.
Emsal kararlar
%35 maluliyet ve %100 işveren kusurunda aylık brüt 32.000 ₺ ücreti olan 38 yaşındaki inşaat işçisi için maddi tazminat 785.000 ₺, manevi tazminat 250.000 ₺ olarak belirlenmiştir. SGK gelir peşin değeri 180.000 ₺ düşülmüştür.
Ölümlü iş kazasında eşe %60, iki çocuğa %20'şer destek payı tanınmış; toplam destekten yoksun kalma tazminatı 1.950.000 ₺, manevi tazminat eşe 200.000 ₺, çocuklara 100.000 ₺'şer olarak hükmedilmiştir.
İşçinin %20 kusurlu bulunması halinde maddi tazminat oranlanarak indirilir, ancak manevi tazminatta hakim takdir hakkını kullanırken işçi kusurunu daha esnek değerlendirir; zira manevi tazminat kişilik hakkına yönelik zararı karşılar.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
İşveren tazminatı ödemiyorsa iş mahkemesinde dava açılır. Öncelikle 7036 s.k. m.3 kapsamında arabuluculuk başvurusu zorunludur; anlaşılamaması halinde dava yolu açılır. Dava dilekçesine SGK sigortalılık belgesi, maluliyet raporu, kaza tutanağı, ceza davası dosyası ve tanık listesi eklenir. Mahkeme bilirkişi aracılığıyla aktüeryal hesap ve kusur raporu alır.
Yurttaş aracılığıyla ekonomik yetersizliği belgeleyenler HMK m.334 kapsamında adli yardım alabilir; tüm harç ve masrafından muaf olur. Uzman iş hukuku avukatı ile çalışmak önemlidir; aktüeryal hesap ve kusur raporunun teknik değerlendirmesi dosyanın kaderini belirler.
İlgili araçlar ve terimler
Trafik Kazası Tazminatı
Karayolu trafik kazalarında tazminat.
Kıdem Tazminatı
İş sözleşmesi feshi halinde kıdem.
Yasal Faiz
Tazminata işleyecek yasal faiz.
Uzman iş kazası avukatı
İş kazası davası danışmanlığı.
Kısa sözlük
- Maluliyet oranı
- ATK veya SGK tarafından belirlenen sürekli iş göremezlik yüzdesi.
- Kusur oranı
- Bilirkişi raporu ile belirlenen işveren ve işçi kusurlarının yüzdesi.
- PMF
- Population Mortality Function — aktüeryal ömür tablosu.
- Destekten yoksun kalma
- TBK m.53 — ölenin desteklediği kişilerin gelir kaybı tazminatı.
- SGK rücu hakkı
- 5510 m.21 — SGK ödediği geliri kusurlu işverenden geri alma hakkı.
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu