Nafaka Hesaplama
Boşanma ve ayrılıkta iştirak, yoksulluk, tedbir ve yardım nafakaları için Yargıtay 3. Hukuk Dairesi içtihatlarına dayanan aralık tahmini. Tarafların geliri, çocuk sayısı ve özel giderlere göre hesaplar.
Nafaka nedir?
Nafaka; Türk Medeni Kanunu kapsamında belirli yakınlık bağlarına sahip kişilerin birbirine karşı ekonomik destek verme yükümlülüğüdür. Dört temel nafaka türü vardır: tedbir nafakası (TMK m.169), yoksulluk nafakası (TMK m.175), iştirak nafakası (TMK m.182) ve yardım nafakası (TMK m.364). Her birinin hukuki dayanağı, şartları ve süresi farklıdır.
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası süresince eş ve çocukların geçimini sağlamak için hakim tarafından re'sen belirlenir. Dava sonunda yoksulluk veya iştirak nafakasına dönüşür ya da sona erer. Tedbir nafakası talep edilmese bile hakim çocuklar için re'sen hükmeder; eş için ise kural olarak talep aranır.
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan kusursuz ya da daha az kusurlu eşe ödenen süresiz bir nafakadır. Ödenecek tarafın ekonomik gücü ve alan tarafın ihtiyacı birlikte dikkate alınır. Yoksulluk nafakası kaldırılması için karşı tarafın yeniden evlenmesi, alan tarafın haysiyetsiz yaşam sürmesi, yoksulluğun ortadan kalkması ya da tarafın ölümü gerekir.
İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen eşin çocukların bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğüdür. TMK m.182 uyarınca çocuğun ihtiyacı, tarafların mali gücü ve hayat standartları gözetilir. Çocuk 18 yaşını doldurduğunda ve öğrenim görmeye devam etmiyorsa son bulur; öğrenim sürüyorsa yardım nafakası olarak TMK m.328 kapsamında devam edebilir.
Yardım nafakası, kan hısımları (anne-baba, çocuk, kardeş) arasında yardıma muhtaç duruma düşen yakına diğer hısımlarca ödenen nafakadır (TMK m.364). Yardım sırası kanunda gösterilmiş olup öncelikle en yakın hısımlar yükümlüdür. Davasının açılabilmesi için muhtaçlık ve ödeme gücüaynı anda bulunmalıdır.
Uygulamada hakim, TMK m.4'teki hakkaniyet ilkesi ve tarafların sosyoekonomik durum araştırması (SED) sonuçlarına dayanır. SED raporu; zabıta, muhtarlık ve kolluk bilgileri ile işyeri kayıtlarından oluşur. Yargıtay 3. HD son yıllarda, çocuk başına ödenen iştirak nafakasının ödeyenin net gelirine oranla %10-20 bandında, yoksulluk ve tedbir nafakasının ise %15-25 bandında tutulmasını hakkaniyete uygun bulmaktadır. Hesaplayıcımız, bu bandları yaş katsayısı ile birleştirerek gerçekçi bir aralık üretir.
Nasıl hesaplanır?
- 1
Nafaka türünü belirleyin
Dava süreci için tedbir, boşanma sonrası eş için yoksulluk, ortak çocuklar için iştirak, yakın hısımlar arası için yardım nafakası. Aynı dosyada birden fazla nafaka türü birlikte talep edilebilir.
ÖrnekBoşanma davasında kadın ve çocuklar için tedbir; karar sonrası anne için yoksulluk, çocuklar için iştirak nafakası. - 2
Tarafların net gelirini ve zorunlu giderlerini tespit edin
Ödeyenin banka hesap dökümü, bordrolar, SGK hizmet bildirimi; alanın gelir-gider durumu ele alınır. Hakim SED raporu talep eder. Ödeyenin zorunlu giderleri (konut kredisi, önceki nafaka yükümlülükleri) kapasiteyi düşürür; ancak kanunun aradığı asgari kapasite %50 oranında korunur.
ÖrnekNet 40.000 ₺ geliri olan ödeyenin konut kredisi 8.000 ₺ ise değerlendirmeye esas kapasite 32.000 ₺ olarak alınır. - 3
Nafaka türüne göre oran bandını uygulayın
İştirak %10-20, yoksulluk %12-22, tedbir %15-25, yardım %8-15 bandı uygulamada gözlenir. Hakim bu bandın üzerine veya altına somut duruma göre çıkabilir. Hesaplayıcı bandın alt ve üst ucunu birlikte verir; dosya durumu değerlendirilerek gerçekçi rakam seçilir.
- 4
Çocuk yaşı ve sayısına göre iştirak nafakasını düzeltin
Yargıtay 3. HD emsallerine göre: 0-6 yaş temel katsayı 1,0; 7-12 yaş +%10; 13-18 yaş +%20; 18 üstü öğrenci +%15. Çocuk sayısı arttıkça toplam yük de artar; ancak pay başına rakamlar birbirine yakın kalır. Özel eğitim, sağlık ve engellilik giderleri ayrıca gerekçelendirilmelidir.
Örnek3 çocuk (4, 9, 14 yaş) → katsayı toplamı 1,0+1,1+1,2 = 3,3. Taban oran çarpılır. - 5
Enflasyon ve güncelleme
TMK m.176/son uyarınca nafaka her yıl TÜFE/ÜFE ortalaması veya hakim kararı ile güncellenir. Taraflar dilerse kararda güncelleme formülünü sabitleyebilir. Sabitlenmediyse ihtarname ile karşı tarafa güncelleme talebi gönderilir; kabul edilmezse nafaka artırım davası açılır.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
Tedbir nafakası: Evlilik birliği sürerken veya boşanma/ayrılık davası sırasında eş ve çocuklar lehine hükmedilir. TMK m.197 uyarınca ortak yaşama son vermek zorunda kalan eş de tedbir nafakası talep edebilir. Çocuklar için hakim re'sen, eş için talebe bağlı karar verir.
Yoksulluk nafakası: Boşanma sonucu yoksulluğa düşecek ve daha az kusurlu veya kusursuz eş ödeyemeyen taraftan talep edebilir. Süresiz bir nafakadır; ancak Anayasa Mahkemesi 2022'den bu yana bu düzenlemeyi tartışmalı bulmuş; TBMM'de değişiklik çalışmaları sürmektedir. Kusuru eşit olan eşler karşılıklı yoksulluk nafakası talep edemezler.
İştirak nafakası: Velayeti almayan eş, çocuklar için iştirak nafakası öder. Çocuğun 18 yaşını tamamlamasıyla sona erer; ancak örgün yüksek öğrenimde ise TMK m.328 uyarınca yardım nafakasına dönüşür. Evlat edinme, çocuğun velayetinin değiştirilmesi veya ölümü hâlinde sona erer.
Yardım nafakası: Kan bağı olan altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında, talep edenin muhtaçlığı ve karşı tarafın ödeme gücü varsa hükmedilir. Nafaka dizisi kanunda gösterilmiştir: eş, altsoy, üstsoy, kardeşler. Muhtaç olan kişinin kendi kusuruyla yoksulluğa düşmemesi gerekir.
İstisnalar ve sona erme: Yeniden evlenme yoksulluk nafakasını sona erdirir. Alan tarafın haysiyetsiz yaşam sürmesi, uzun süreli birlikteliği sürdürmesi gibi durumlarda da TMK m.176/3 uyarınca kaldırma davası açılabilir. Ölümle birlikte tüm nafakalar son bulur; ancak birikmiş alacaklar mirasçılara intikal eder.
Yasal dayanak
Tedbir nafakası.
Yoksulluk nafakası.
İştirak nafakası.
Eş ortak yaşamı sürdürme zorunluluğu.
Ergin çocuklar için eğitim nafakası.
Yardım nafakası.
Nafakanın güncellenmesi.
Emsal kararlar
İştirak nafakasında çocuk sayısı arttıkça pay başına rakamın düşürülerek toplam yükün ödeyenin net gelirinin %30'unu aşmaması yerleşik uygulamadır.
Yoksulluk nafakası miktarının belirlenmesinde kadın eşin ev içi emeği ve kariyer kaybı, hakkaniyet ilkesi gereği dikkate alınmalıdır.
Nafaka güncellemesi talepli davalarda, hakim TÜFE on iki aylık ortalama oranını üst sınır olarak kabul edebilir; bunun altına inmemelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
Nafaka kararınız olup karşı taraf ödememiyorsa:
- İlamlı icra takibi başlatın. Nafaka ilamları için harç ve tebliğ masrafı sonradan karşı taraftan tahsil edilir.
- Maaş haczi ve banka hesap haczi isteyin; nafaka alacağı diğer alacaklara göre önceliklidir.
- İki taksit üst üste ödenmemişse İİK m.344 uyarınca nafaka suçu şikayeti yapın (tazyik hapsi 3 aya kadar).
- Adli yardım talep edin (1136 s.k. m.176). Avukatlık ücretsiz olarak tayin edilebilir.
Nafakanızın tutarı yetersiz kalmışsa nafaka artırım davası açabilirsiniz. TÜFE 12 aylık ortalama oranı, davacının lehine bir temel teşkil eder; enflasyon ortamlarında hakim bu oranın üzerine de çıkabilmektedir. Yoksulluk nafakası devam ederken tarafın gelir durumu dramatik biçimde değiştiyse indirim davası da açılabilir; indirim, tam kaldırmadan farklıdır.
İlgili araçlar ve terimler
Mal Rejimi Tasfiyesi
TMK m.218-241 · Boşanmada katılma alacağı ve artık değer.
İstinaf Süresi
Aile mahkemesi kararına karşı istinaf.
Kıdem Tazminatı
Boşanma sonrası ayrılan işten kıdem.
İnfaz Hesaplama
Nafaka suçu kaynaklı hapis cezası infazı.
Kısa sözlük
- SED
- Sosyoekonomik durum araştırması; mahkemenin taraflar hakkında kolluktan aldığı rapor.
- Tedbir nafakası
- Boşanma davası süresince geçici olarak ödenen nafaka.
- İştirak nafakası
- Velayet almayan eşin çocukların gider yükümlülüğüne katılma payı.
- Yoksulluk nafakası
- Boşanma sonrası yoksulluğa düşecek eşe ödenen süresiz nafaka.
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu