Vasiyetname

Vasiyetname Nedir?

Vasiyetname, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 531-544. maddelerinde düzenlenen, miras bırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere malvarlığı ve diğer hukuki işlemler hakkında yaptığı tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruf (ölüme bağlı irade beyanı) türüdür. Miras sözleşmesinden farkı, tek taraflı olması ve her zaman değiştirilebilmesidir.

Vasiyetnamenin Unsurları

1. Tek taraflı irade beyanı: Karşı tarafın kabulüne gerek yoktur.
2. Ölüme bağlı tasarruf: Vasiyet bırakanın ölümüyle hüküm doğurur.
3. Belirli şekil şartı: TMK m.531 gereği üç şekilden biri mutlaka izlenmelidir.
4. Ehliyet: Vasiyet yapabilmek için 15 yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir (m.502).

Vasiyetname Türleri

TMK m.531 gereği vasiyetname üç farklı şekilde yapılabilir:

1. Resmi Vasiyetname (m.532-537)

Noter, sulh hakimi veya kanunen yetkili kılınmış başka bir memur önünde iki tanığın katılımıyla düzenlenir.

Süreç:

• Miras bırakan arzularını memura bildirir,
• Memur vasiyeti yazar veya yazdırır, miras bırakana okur,
• Miras bırakan metni okur ve imzalar,
• Memur vasiyetnameyi tarih atarak imzalar,
• Miras bırakan hemen ardından iki tanığa, vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini beyan eder,
• Tanıklar bu beyanın önlerinde yapıldığını ve miras bırakanın tasarruf ehliyetine sahip olduğunu beyan eden şerhi imzalar.

Avantajı: En güvenli şekildir. Hukuki güç ve ispat kolaylığı yüksektir. Uyuşmazlıklarda sıkça tercih edilen şekildir.

Dezavantajı: Masraflı ve süreç uzundur.

2. El Yazılı Vasiyetname (m.538)

Miras bırakanın tamamını kendi elyazısı ile yazdığı, tarih attığı ve imzaladığı vasiyetnamedir.

Şartlar:

• Başından sonuna kadar el yazısı ile yazılmalı - daktilo, bilgisayar, kopyalama geçersizdir,
• Tarih (gün, ay, yıl) mutlaka atılmalı,
• İmza bulunmalıdır.

Tarih Önemi: Yoksa vasiyet geçersizdir. Birden fazla vasiyetname varsa hangisinin son olduğunu anlamak için tarih kritiktir.

Avantajı: Basit, ücretsiz, gizlilik sağlar.

Dezavantajı: Sahtelik iddialarına açıktır, kaybolabilir, el yazısının sonradan tespiti gerekebilir.

3. Sözlü Vasiyetname (m.539-541)

Yalnızca olağanüstü durumlarda yapılabilir: yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi nedenlerle resmi veya el yazılı şekilde vasiyet yapamama.

Şartları:

• Olağanüstü durum mevcut olmalı,
• İki tanık önünde son arzuları sözle beyan edilmeli,
• Tanıklardan biri vasiyeti yazıya geçirir, tarih atar, imzalar; her iki tanık da imzalar,
• Tanıklar vasiyeti derhal sulh mahkemesine veya asliye mahkemesine verir,
• Miras bırakan olağanüstü durumdan kurtulup da resmi/el yazılı vasiyet yapma imkanı elde ettikten itibaren 1 ay içinde yeni vasiyet yapmazsa, sözlü vasiyet geçerliliğini kaybeder.

Vasiyetnamenin İçeriği

Vasiyetle yapılabilecek tasarruflar:

Mal Vasiyeti (m.517)

Belirli bir malın, belirli bir kişiye bırakılması. "Evimi kızıma bırakıyorum" tarzı.

Mirasçı Atama (m.516)

Belirli bir kişinin mirasçı olarak atanması. Bu kişi kanuni mirasçı olmasa da olur.

Mirastan Iskat (m.510) - Mirastan Çıkarma

Saklı paylı mirasçının, belirli nedenlerle mirastan çıkarılması:

• Miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır suç,
• Miras bırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklere ağır ihlal.

Vasi Tayini

Vasiyetçinin çocukları için vasi tayin etme (m.520-521, ölüm sonrası vasiyet yoluyla).

Vakıf Kurma (m.526 vd.)

Vasiyetle vakıf kurulabilir.

Yükümlülükler ve Koşullar

Mirasçıya veya mal vasiyetçisine belirli bir edim yükleme (örneğin "evimi ona bırakıyorum ama annemle ilgilensin").

Vasiyeti İfaya Görevli Atama (m.550-556)

Vasiyeti yerine getirmek üzere "vasiyeti tenfiz memuru" atanabilir.

Vasiyetnamenin İptali

Vasiyetnameye karşı iki tür dava açılabilir:

1. İptal Davası (m.557-559)

Şu hallerde vasiyet iptal edilebilir:

• Miras bırakanın tasarruf ehliyetsizliği,
• Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama,
• Hukuka veya ahlaka aykırılık,
• Şekil eksikliği.

Dava Süresi: İptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl, her halde vasiyetname açıldığı tarihten itibaren 10 yıl.

2. Tenkis Davası (m.560-571)

Saklı paylı mirasçıların (eş, altsoy, ana-baba) saklı paylarını ihlal eden vasiyet tasarrufları, tenkis yoluyla saklı paya indirilir.

Dava Süresi: Saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl, her halde vasiyetname açıldığı tarihten itibaren 10 yıl (m.571).

Vasiyetnamenin Açılması ve Tenfizi

Açılma

Miras bırakanın ölümüyle, vasiyetnamenin bulunduğu yer sulh mahkemesine tevdi edilir (m.596). Hakim mirasçıları davet eder, vasiyeti açar ve okur, tutanak tutar. Herkese bir suret verilir.

İtiraz Süresi

Vasiyeti bildiren duruşmadan sonra 1 ay içinde itiraz edilmezse, mirasçılara mirasçılık belgesi (veraset ilamı) verilir. Ancak iptal ve tenkis davaları için yukarıda belirtilen süreler geçerlidir.

Vasiyetnameyi Geri Alma (Rücu) - m.542

Miras bırakan, vasiyetnamesini dilediği zaman geri alabilir:

• Yeni vasiyetname yaparak: Eski vasiyet örtülü olarak veya açıkça geri alınmış sayılır,
• Vasiyetnameyi imha ederek: Kasten yakma, yırtma vs.,
• Açık beyan ile: Resmi yazılı şekilde geri alındığı beyan edilerek.

Tarihsel Bağlam

Türk hukukunda vasiyetname, 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun döneminden beri düzenlenmektedir. İsviçre Medeni Kanunu'ndan iktibas edilen bu kurum, Roma ve İslam hukuklarındaki vasiyet kurumunun modernize edilmiş halidir. İslam hukukunda üçte bir kuralı (vasiyetin mirasın üçte birini aşamaması) getirilirken, modern Türk hukukunda saklı pay sistemi benzer işlevi görür.

Pratik Önemi

Vasiyetname, özellikle:

• Kanuni mirasçı olmayan yakınlara (evlatlık olmayan baktığı kişi, eski eş) miras bırakmak,
• Malları belirli kişilere ayırmak,
• Saklı paylı olmayan mirasçıların miras haklarını değiştirmek,
• Hayır işleri, vakıf kurmak,
• Şirket varlıklarının belirli bir çocuğa geçişini sağlamak

gibi amaçlarla kullanılır. Sağ kalan eş ve çocuklar saklı paylı olduğu için vasiyetle bu paylar tümden kaldırılamaz.