TL;DR
Mal Rejimi Nedir?
Mal rejimi, evlilik süresince eşlerin mallarının hukuki statüsünü ve evlilik sona erdiğinde bu malların nasıl paylaşılacağını düzenleyen kurallar bütünüdür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve öncesinde uygulanan mal ayrılığı rejimi yerine yeni yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimini getirmiştir.
Türkiye'de Mal Rejimleri
TMK dört mal rejimi öngörmüştür:
1. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (Yasal Rejim) - m.218-241
01.01.2002 sonrası evlenenler için otomatik uygulanan rejimdir. Aşağıda ayrıntılı inceleneceği üzere, evlilik süresince edinilen mallar iki eş arasında paylaşılır.
2. Mal Ayrılığı Rejimi - m.242-243
Her eşin kendi malları üzerinde tam tasarrufu vardır; evlilik sonunda paylaşım yoktur. Sözleşmeyle seçilebilir.
3. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi - m.244-255
Her eşin kendi malı kendisine aittir, ancak aile konutu ve eşyaları evlilik sona erdiğinde paylaşılır.
4. Mal Ortaklığı Rejimi - m.256-281
Bazı mallar eşlerin ortak mülkü sayılır. Uygulamada çok nadir seçilir.
01.01.2002 Öncesi Evlilikler İçin Geçiş
01.01.2002'den önce evlenmiş çiftler için geçiş hükmü önemlidir:
- 01.01.2002 öncesi dönem için eski mal ayrılığı rejimi uygulanır.
- 01.01.2002 sonrası dönem için edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir.
- Bir yıl içinde (01.01.2003'e kadar) eşler noter sözleşmesi ile farklı rejim seçebilirdi; seçmeyenler için otomatik geçiş gerçekleşti.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Yapısı
Rejimde dört tür mal ayırt edilir:
1. Edinilmiş Mallar (m.219)
Her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek edindiği malvarlığı değerleridir:
- Çalışmasının karşılığı olan edinimler (ücret, maaş, serbest meslek kazancı),
- Sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarının ödemeleri,
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
- Kişisel mallarının gelirleri (örneğin miras kalan evin kira geliri),
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler.
2. Kişisel Mallar (m.220)
Kanun gereği kişisel mal sayılanlar:
- Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya (giysi, kişisel bakım ürünleri),
- Mal rejiminin başlangıcında kendine ait olan veya sonradan miras yoluyla ya da karşılıksız kazandığı mallar,
- Manevi tazminat alacakları,
- Kişisel malların yerine geçen değerler.
3. Sözleşmeyle Kişisel Mal Yapılanlar (m.221)
Eşler, bir meslek veya işletmenin yürütülmesinde kullanılan edinilmiş malları ya da bunların gelirlerini mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal olarak belirleyebilir.
4. Eklenecek Değerler (m.229)
Eşlerden birinin:
- Diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla, mal rejiminin sona ermesinden önceki 1 yıl içinde diğerinin rızası olmadan yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
- Evlilik süresince diğer eşe bağışlanan mallar (olağan hediyeler hariç)
edinilmiş mallara eklenir. Bu, "hile" ve "muvazaa" durumlarını önlemek için getirilmiş koruma hükmüdür.
Katılma Alacağı
Mal rejimi sona erdiğinde (boşanma, ölüm, sözleşmeyle değişim) hesaplama şöyle yapılır:
Her Eş İçin Ayrı Hesap
- Edinilmiş malların değeri toplanır (m.231),
- Borçlar çıkarılır (m.230),
- Kalan artık değeri oluşturur,
- Her eşin artık değerinin yarısı diğer eşe katılma alacağı olarak ait olur (m.236).
Hesaplama Formülü
``` Her eş için: Artık Değer = Edinilmiş Mallar + Eklenecek Değerler - Borçlar
Diğer eşin katılma alacağı = Eşin artık değerinin %50'si
Net alacak = Alınacak katılma alacağı - Verilecek katılma alacağı ```
Değer Artış Payı (m.227)
Eşlerden biri, diğer eşin kişisel malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunmuşsa, malın sonraki değer artışı üzerinde hak sahibi olur. Bu "değer artış payı" alacağıdır. Örneğin: Koca, karısının miras kalan evini kredi çekerek büyütmüş ise; evin değerindeki artışta kocanın alacağı doğar.
Aile Konutu ve Ev Eşyası (m.240, 254)
Sağ kalan eş için özel koruma vardır:
- Eşinin kişisel malı olsa bile aile konutunda oturma hakkı veya ayni hak talep edebilir,
- Ev eşyası üzerinde de benzer haklar tanınır,
- Bedeli katılma alacağından düşülür.
Tasfiye Davası
Boşanma veya ölümle rejim sona erdiğinde, malların paylaşımı için tasfiye davası açılır. Bu dava genellikle boşanma davasından ayrı açılır:
- Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi.
- Zamanaşımı: Boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıl (TBK m.146).
- Deliller: Tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, SGK kazanç verileri, ticari defterler, expertiz.
Uygulamada Sık Yaşanan Sorunlar
- Malı üçüncü kişiye devretme: Eşin boşanma yaklaşırken malını akrabasına devretmesi m.229 kapsamında eklenecek değer sayılır.
- Tapu üzerinden gizleme: Kişisel mal olduğu iddiasıyla paylaşım dışı tutmaya çalışma.
- Değer tespit güçlüğü: Özellikle gayrimenkul ve şirket hisselerinde bilirkişi değerlemesi gerekir.
- Karışık mallar: Bir malın hem kişisel hem edinilmiş unsurları barındırması (kişisel mal gelirleriyle kredi ödemesi vs.).
Tasfiyede Zamanaşımı
Katılma alacağı 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, mal rejiminin sona erdiği tarihten (genellikle boşanma kararının kesinleşmesinden) itibaren işler.
Eşler Arası Sözleşme
TMK m.203, eşler rejim öncesi veya sırasında noterce sözleşmeyle başka bir rejim seçebilirler. Yaygın olarak:
- Zengin ailelerde "mal ayrılığı" sözleşmeleri,
- Şirket sahiplerinde "şirket hisseleri kişisel mal" düzenlemeleri görülür.
Pratik örnekler
Bu kavramın gerçek hayatta nasıl işlediğini gösteren senaryolar.
Yasal dayanak
İlgili kanun ve maddeler. Uygulama içtihat ile birlikte okunmalıdır.
| Kanun | Madde |
|---|---|
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 202-241 (Mal rejimleri) |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 218-241 (Edinilmiş mallara katılma rejimi) |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 227 (Değer artış payı), madde 229 (Eklenecek değerler) |
| 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü Hakkında Kanun | madde 10 (Geçiş hükmü) |
Emsal kararlar
Yargıtay içtihatlarından seçmeler — içtihadın yönü hakkında fikir verir.
Mal rejimi tasfiyesinde her eşin artık değerinin yarısı diğer eşe katılma alacağı olarak aittir. Hesaplamada mal rejiminin sona erdiği tarihteki değerler esas alınır; mahkeme tarihindeki bilirkişi değerlemesi belirleyicidir.
Eşin kişisel malı olan taşınmaza diğer eşin katkısı (onarım, tadilat, kredi ödemesi) halinde TMK m.227 gereği değer artış payı alacağı doğar. Katkının parasal değeri değil, taşınmazın bu katkı ile elde ettiği değer artışı esas alınır.
Boşanmadan önceki 1 yıl içinde eşin, diğer eşin rızası olmaksızın yaptığı karşılıksız devirler, TMK m.229 gereği edinilmiş mallara eklenir. Üçüncü kişi iyiniyetli olsa bile katılma alacağı hesabında değer dahil edilir; ancak üçüncü kişiye iade borcu doğmaz.
İlgili terimler
Bu kavramla iç içe geçen diğer maddeler.
İlgili hesaplama araçları
Bu kavramı hesaba dökmen gereken durumlar için pratik hesaplayıcılar.
Sık sorulan sorular
Bu kavram için en sık merak edilen noktalar.
Uzman avukatla görüş
iAvukat dizininde bu alanda çalışan, doğrulanmış avukatlardan randevu al.