TL;DR
Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Anlaşmalı boşanma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesinde düzenlenmiştir. Hükme göre: "Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu halde boşanma kararı verilebilmesi için, hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır."
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları
1. Evliliğin En Az Bir Yıl Sürmüş Olması
Evliliğin resmi nikah tarihinden itibaren en az bir yıl geçmiş olmalıdır. Bu süre dolmadan anlaşmalı boşanma mümkün değildir; taraflar ancak çekişmeli boşanma davası açabilir.
2. Eşlerin Birlikte Başvurusu veya Karşı Tarafın Kabulü
İki yol vardır: (a) Eşler birlikte mahkemeye başvurur (müşterek dilekçe), (b) Bir eş boşanma davası açar, diğer eş davayı kabul eder ve anlaşma protokolü sunulur.
3. Anlaşma Protokolünde Düzenleme
Protokolde şu hususların düzenlenmesi şarttır:
- Mali sonuçlar: Nafaka (yoksulluk, tedbir, iştirak), tazminat (maddi-manevi), mal paylaşımı,
- Çocukların durumu: Velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki (şahsi münasebet) düzenlemesi.
4. Hakimin Tarafları Bizzat Dinlemesi
Hakim, tarafları bizzat dinlemek zorundadır. Bu, TMK m.166/3'ün emredici hükmüdür. İradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Vekille temsil mümkündür ama hakim tarafları yine de dinlemek zorundadır.
5. Anlaşmanın Uygun Bulunması
Hakim, özellikle çocukların menfaatleri bakımından anlaşmayı denetler. Çocukların menfaatine aykırı düzenlemeler (çok düşük nafaka, uygunsuz velayet) reddedilebilir ya da değiştirilebilir.
Anlaşma Protokolünün İçeriği
Tipik bir anlaşmalı boşanma protokolü şunları içerir:
- Tarafların kimlik bilgileri.
- Boşanma iradesinin ortak beyanı.
- Velayet: Çocukların velayetinin hangi eşte kalacağı.
- İştirak nafakası: Velayeti olmayan eşin çocuğa ödeyeceği aylık miktar ve artış şartları.
- Kişisel ilişki: Velayeti olmayan eşin çocuklarla görüşme günleri, tatil dönemleri.
- Yoksulluk nafakası: Bir eşin diğerine ödeyeceği (varsa) süresiz veya süreli nafaka.
- Maddi tazminat: Evlilik birliğinden doğan zararlar için.
- Manevi tazminat: Kişilik haklarının ihlali nedeniyle.
- Mal paylaşımı: Edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan hakların düzenlenmesi. (Ayrı dava da açılabilir.)
- Ziynet eşyaları: Takıların akıbeti.
- Müşterek konutun kime kalacağı.
- Yargılama giderleri ve vekalet ücreti.
Süreç
Dava Açılışı
- Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi (yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi aile hakimi sıfatıyla).
- Yetkili Mahkeme: Eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri veya son 6 ay birlikte oturdukları yer (TMK m.168).
- Harçlar ve masraflar: 492 sayılı Harçlar Kanunu'na göre maktu harç, gider avansı.
Duruşma
- Genellikle tek celse ile karar verilir.
- Hakim her iki eşi de ayrı ayrı dinler.
- İradenin sağlıklı olup olmadığı, baskı altında bulunup bulunulmadığı sorulur.
- Çocukların durumu konusundaki düzenleme değerlendirilir.
- Anlaşma hakim tarafından uygun görülürse karar verilir.
Kesinleşme
- Karar taraflarca tebliğ edilir.
- Her iki taraf istinaf yoluna başvurmaktan feragat ettiğini beyan ederse karar hemen kesinleşir.
- Aksi halde 2 haftalık istinaf süresinin geçmesi beklenir.
Çekişmeli Boşanmadan Farkları
| Özellik | Anlaşmalı | Çekişmeli |
|---|---|---|
| Süre | 1-2 celse (1-2 ay) | Yıllarca sürebilir |
| Masraf | Düşük | Yüksek (uzun dava) |
| Kusur tartışması | Yok | Var |
| Delil | Yalnızca protokol | Tanık, belge, uzman |
| Psikolojik etki | Düşük | Yüksek |
| Tazminat | Protokolde belirlenir | Hakim takdir eder |
Hakim İradenin Uygun Görmemesi
Hakim şu hallerde protokolü kabul etmeyebilir:
- Çocuklara yönelik düzenlemeler çocuğun yüksek yararına aykırıysa,
- Taraflardan birinin iradesi baskı altında gözüküyorsa,
- Anlaşma açıkça adaletsizse (bir tarafın aşırı dezavantajı),
- Protokol yeterince açık ve uygulanabilir değilse.
Bu durumda hakim değişiklik önerebilir; taraflar kabul ederse yeniden görüşülür, kabul etmezse dava reddedilir.
Pratik Bilgiler
- Evlat edinilmiş veya üvey çocuklar da velayet ve nafaka düzenlemesine konu olur.
- Protokole sonradan ilave edilmek istenen hususlar için yeniden dava açmak gerekir.
- Kararın kesinleşmesi nüfusa bildirilir; nüfus kaydı güncellenir.
- Yabancı uyruklu eşlerin boşanmasında MÖHUK hükümleri uygulanır.
Sık Yaşanan Hatalar
- Mal paylaşımının protokole yazılmaması (sonradan ayrı dava gerekir),
- Nafaka artış oranının ÜFE/TÜFE olarak açıkça yazılmaması,
- Kişisel ilişki düzenlemesinin muğlak bırakılması,
- Ziynet eşyalarının belirtilmemesi.
Pratik örnekler
Bu kavramın gerçek hayatta nasıl işlediğini gösteren senaryolar.
Yasal dayanak
İlgili kanun ve maddeler. Uygulama içtihat ile birlikte okunmalıdır.
| Kanun | Madde |
|---|---|
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 166/3 (Anlaşmalı boşanma) |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 175-176 (Nafaka) |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 182 (Velayet) |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 202-241 (Mal rejimleri) |
| 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu | madde 382-388 (Çekişmesiz yargı) |
Emsal kararlar
Yargıtay içtihatlarından seçmeler — içtihadın yönü hakkında fikir verir.
Anlaşmalı boşanmada hakim, tarafları bizzat dinlemek zorundadır. Sadece vekiller üzerinden yürütülen ve taraflardan en az birinin dinlenmediği anlaşmalı boşanma kararları bozma sebebidir. Bizzat dinleme şartı emredici niteliktedir ve ihmal edilemez.
Anlaşma protokolünde çocuğa ilişkin düzenlemeler çocuğun üstün yararına aykırı ise hakim protokolü olduğu gibi kabul edemez. Örneğin çok düşük iştirak nafakası veya kişisel ilişki süresinin kısıtlı olması reddedilebilir; değişiklik teklif edilebilir.
Anlaşmalı boşanma sonrası nafakanın değişen koşullara göre artırılması mümkündür. Protokolde belirlenen miktar, tarafların o günkü koşullarına göredir; ekonomik değişiklik, çocuğun ihtiyaç artışı, yükümlünün gelir durumu gibi nedenlerle nafaka artırım davası açılabilir.
İlgili terimler
Bu kavramla iç içe geçen diğer maddeler.
İlgili hesaplama araçları
Bu kavramı hesaba dökmen gereken durumlar için pratik hesaplayıcılar.
Sık sorulan sorular
Bu kavram için en sık merak edilen noktalar.
Uzman avukatla görüş
iAvukat dizininde bu alanda çalışan, doğrulanmış avukatlardan randevu al.