TL;DR
Çekişmeli Boşanma Nedir?
Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları (kusur, tazminat, nafaka, velayet, mal paylaşımı) konularında anlaşamaması halinde açılan boşanma davasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 161-166. maddeleri boşanma sebeplerini düzenler. Dava bir tarafın açması ve karşı tarafın reddetmesiyle çekişmeli hale gelir.
Boşanma Sebepleri
TMK iki grupta boşanma sebebi düzenlemiştir:
Özel Boşanma Sebepleri (m.161-165)
1. Zina (m.161): Eşlerden birinin başka biriyle cinsel ilişkiye girmesi. Dava açma süresi, zinanın öğrenilmesinden itibaren 6 ay, her halde üzerinden 5 yıl geçmekle düşer. Af durumunda dava hakkı düşer.
2. Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (m.162): Şiddet, öldürme teşebbüsü, sürekli hakaret, küçük düşürücü davranışlar. Süre; 6 ay / 5 yıl.
3. Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (m.163): Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işlerse veya haysiyetsiz bir hayat sürerse (örneğin sürekli kumar, fuhuş), diğer eş boşanma davası açabilir. Bu halde süre şartı yoktur.
4. Terk (m.164): Eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla 6 ay süreyle ayrı yaşamaya devam ederse, ihtar üzerine iki ay içinde dönmezse terk sebebiyle dava açılabilir. İhtar şarttır.
5. Akıl Hastalığı (m.165): Eşlerden biri akıl hastası olup evlilik birliği diğer eş için çekilmez hale gelmişse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmi raporla tespit edilmek koşuluyla diğer eş dava açabilir.
Genel Boşanma Sebebi (m.166)
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (m.166/1-2): Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa diğer eş boşanma davası açabilir. Günümüzde çekişmeli boşanmaların büyük çoğunluğu bu sebebe dayanır. Davacı, olayların niteliğini, kusur dağılımını ispat etmelidir.
Tam Kusurlu Olmama Şartı: Davacının karşı taraftan daha az kusurlu olması esastır. "Daha fazla kusurlu olan eşin boşanma davası reddedilir." Ancak karşı taraf davaya itiraz etmezse tam kusurlu dahi olsa dava kabul edilir (m.166/2).
Eylemli Ayrılık (m.166/4): Herhangi bir sebeple boşanma davası açılmış, reddedilmiş ve karar kesinleştiği tarihten itibaren 3 yıl geçmiş, evlilik birliği yeniden kurulamamışsa; eşlerden birinin talebi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu halde kusur aranmaz.
Yargılama Süreci
1. Dava Açılması
- Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi.
- Yetkili Mahkeme: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 ay birlikte oturdukları yer (TMK m.168).
- Harç ve masraflar: Maktu nispi harç + gider avansı.
- Dava dilekçesi: Boşanma sebepleri, delilleri, talepleri (kusur, nafaka, tazminat, velayet) içerir.
2. Cevap Dilekçesi
Davalı eş 2 hafta içinde cevap dilekçesi verir. Karşı dava (mukabil dava) açabilir: Karşı taraf da boşanma ister ve kendi tazminat-nafaka taleplerini ileri sürer.
3. Delil Aşaması
- Tanık: Evlilik birliğine dair olayların ispatında önemli. Yakın akraba ve arkadaşlar dinlenebilir.
- Belge: WhatsApp yazışmaları, e-posta, SMS, banka kayıtları, otel konaklama belgeleri, fotoğraflar.
- Bilirkişi: Özellikle mal paylaşımı ve pedagog raporları (çocuk velayeti için).
- Yemin: Günümüzde nadir kullanılır.
4. Tanık Dinleme
Tarafların gösterdiği tanıklar, olayların gerçekleşme biçimi hakkında ifade verir. Tanık sayısı genellikle 2-3 ile sınırlıdır.
5. Sosyal İnceleme (Velayet İçin)
Çocukların velayeti söz konusuysa, pedagog ve sosyal hizmet uzmanı tarafından her iki ev ortamı incelenir, çocuğun görüşü alınır, rapor hazırlanır.
6. Karar
Hakim delilleri değerlendirir; kusuru, nafaka ve tazminat miktarlarını, velayeti belirler. Karar taraflara tebliğ edilir.
7. İstinaf ve Temyiz
2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf başvurusu yapılır. BAM kararı aleyhine belirli şartlarda temyiz (Yargıtay) mümkündür.
Boşanmanın Mali Sonuçları
Maddi Tazminat (TMK m.174/1)
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.
Manevi Tazminat (TMK m.174/2)
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir.
Nafaka
- Tedbir nafakası (m.169): Dava süresince geçici nafaka.
- Yoksulluk nafakası (m.175): Boşanma sonrası yoksulluğa düşecek kusursuz veya daha az kusurlu eşe.
- İştirak nafakası (m.182): Çocuk için.
Velayet (m.182, 336)
Hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek velayeti düzenler. Pedagog raporu, çocuğun görüşü, ebeveyn-çocuk ilişkisi dikkate alınır.
Mal Rejimi Tasfiyesi
Kural olarak ayrı bir davada yapılır (edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesi).
Süreç Süresi
Çekişmeli boşanma ortalama 1-3 yıl sürer. Karmaşık davalarda (mal paylaşımı, velayet uyuşmazlığı, yurt dışı boyut) 5 yılı aşabilir. İstinaf ve temyiz aşamaları da eklenince toplam süre uzayabilir.
Evlilik Birliğinin Korunması
Dava sürerken eşlerden biri, birlikte yaşamayı çekilmez hale getirecek davranışlar sergiliyorsa hakim uzaklaştırma kararı verebilir. 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri de uygulanabilir.
Pratik örnekler
Bu kavramın gerçek hayatta nasıl işlediğini gösteren senaryolar.
Yasal dayanak
İlgili kanun ve maddeler. Uygulama içtihat ile birlikte okunmalıdır.
| Kanun | Madde |
|---|---|
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 161-166 (Boşanma sebepleri) |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 169-175 (Boşanmada geçici ve kesin mali sonuçlar) |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | madde 182-183 (Velayet ve iştirak nafakası) |
| 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Kanunu | Aile Mahkemesi görev ve yetkileri |
| 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Kanunu | Koruma tedbirleri |
Emsal kararlar
Yargıtay içtihatlarından seçmeler — içtihadın yönü hakkında fikir verir.
Fiziksel şiddet, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasının en ağır kusurlu davranışıdır. Şiddet uygulayan eş tam kusurlu sayılır; karşı taraf tazminat ve nafaka talep edebilir. Sağlık raporu ve tanık beyanları ispatta yeterlidir.
Zina nedeniyle boşanma davasında altı aylık hak düşürücü süre, zinayı öğrenme tarihinden itibaren işler. Sürekli devam eden zina olaylarında her yeni olay yeni süreyi başlatır. Affın varlığı tarafın davranışlarından çıkarılabilir.
Velayet kararında çocuğun üstün yararı temel ilkedir. Pedagog raporu, sosyal inceleme raporu ve çocuğun görüşü dikkate alınır. Küçük yaştaki çocukların anneye verilmesi esastır; ancak bunun aksini gerektiren somut nedenler (annenin yetersizliği, şiddet, bağımlılık) varsa babaya verilebilir.
İlgili terimler
Bu kavramla iç içe geçen diğer maddeler.
İlgili hesaplama araçları
Bu kavramı hesaba dökmen gereken durumlar için pratik hesaplayıcılar.
Sık sorulan sorular
Bu kavram için en sık merak edilen noktalar.
Uzman avukatla görüş
iAvukat dizininde bu alanda çalışan, doğrulanmış avukatlardan randevu al.