HAGB Şartları Kontrolü
CMK m.231 uyarınca Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kurumunun somut dosyada uygulanabilirliğini, AYM 2023 iptali ve 7499 s.k. değişiklikleri ışığında kontrol edin.
HAGB şartları kontrolü nedir?
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinde düzenlenen ve sanık hakkında kurulan hükmün açıklanmayarak belirli bir denetim süresi (5 yıl) sonunda hukukî sonuç doğurmamasını sağlayan özel bir ceza muhakemesi kurumudur. HAGB uygulandığında sanık mahkûm olmuş gibi değil, hakkında hüküm kurulmamış gibi kabul edilir; adli sicile kaydedilmez ve kişinin kamu haklarını etkilemez.
Kurum, Türk hukukuna 2006 yılında çocuk sanıklar için getirilmiş, 2008 yılında yetişkinlere de uygulanacak şekilde genişletilmiştir. Amacı, ilk kez suç işleyen ve ceza süresi görece düşük olan sanıklara toplumla yeniden bütünleşme fırsatı tanımak, cezaevi yükünü azaltmak ve özel önleme işlevini etkin kılmaktır.
Anayasa Mahkemesi'nin 01.06.2023 tarihli 2022/120 E. 2023/107 K. sayılı kararı ile CMK m.231'in 5-14. fıkraları iptal edilmiş, 1 yıllık yürürlük süresi tanınmıştı. Yasama organı, 12.03.2024 tarihli 7499 sayılı Kanun ile yeniden düzenleme yapmış ve değişiklikler 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce açıklanan hükümler bakımından geçiş hükümleri önem taşır.
HAGB kararı verilen sanık, 5 yıl süreyle denetim altında tutulur. Bu süre içinde kasıtlı yeni bir suç işlemez ve denetim tedbirlerine uyarsa, hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir. Aksi hâlde daha önce geri bırakılan hüküm açıklanır ve olağan şekilde infaz edilir.
AYM iptali sonrası en önemli tartışma, HAGB'nin mağdur hakları ile adil yargılanma hakkı arasındaki dengesine ilişkindir. Özellikle cinsel suçlar ve aile içi şiddet gibi kişisel hakları doğrudan ihlâl eden suçlarda mağdurun etkili başvuru hakkı zedelenmekteydi; yeni düzenlemede bu suçların önemli bir kısmı HAGB kapsamı dışına çıkarılmıştır.
Nasıl hesaplanır?
- 1
Süre şartı: 2 yıl veya altı
CMK m.231/5 — Sanık hakkında hükmolunan hapis cezası 2 yıl veya daha az olmalıdır. Adli para cezalarında süre sınırı aranmaz. Birden fazla suçtan mahkûmiyette her bir suç için ayrı ayrı değerlendirme yapılır.
Örnek1 yıl 6 ay hapis → süre şartı sağlanır. 2 yıl 1 ay hapis → şart sağlanmaz. - 2
Sabıka yokluğu
Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm edilmemiş olmalıdır. Taksirli suçtan mahkûmiyet ve yabancı mahkeme kararları bu kapsamda değerlendirilmez; adli sicil kaydının silinmiş olması durumunda silinen kayıtlar dikkate alınmaz.
- 3
Sanığın kabulü
AYM iptali sonrası düzenlemede sanığın rızası aranır. Sanık, HAGB uygulanmasını kabul etmediğini beyan ederse hüküm açıklanır. Bu şart, adil yargılanma hakkının dolayımıyla kanun yolu incelemesi talep edebilme olanağını güvence altına alır.
- 4
Zararın giderilmesi
Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi gerekir. Zararın para ile ölçülebilir olmaması hâlinde bu şart aranmaz. Taksitli ödemede HAGB verilemez ancak denetim süresinde ödeme yükümlülüğü getirilebilir.
ÖrnekDolandırıcılık suçunda mağdura 50.000 TL ödenerek zarar giderilirse şart sağlanır. - 5
Suçun niteliği
Anayasa m.174 kapsamındaki inkılap kanunları, Atatürk aleyhine işlenen suçlar, nitelikli cinsel saldırı, kasten öldürme gibi bazı suçlarda HAGB uygulanamaz. Yeni düzenleme ile kadına karşı şiddet içeren suçlar bakımından kısıtlama genişletilmiştir.
- 6
Denetim süresi ve tedbirler
HAGB kararıyla sanık 5 yıl denetime alınır. Mahkeme, 1 yıla kadar eğitim programı, kamu yararına çalışma, ikamet sınırlaması gibi denetim tedbirlerine hükmedebilir. Denetim tedbirlerinin yerine getirilmemesi hükmün açıklanmasını gerektirir.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
HAGB'den yararlanabilmek için sanığın hem objektif hem sübjektif koşulları birlikte taşıması gerekir. Objektif şartlar ceza süresi, sabıka yokluğu ve suçun niteliği; sübjektif şart ise sanığın yeniden suç işlemeyeceğine dair mahkemenin kanaat getirmesidir. Bu kanaat, sanığın kişiliği, sosyal durumu, duruşmadaki tutumu ve pişmanlığı üzerinden şekillenir.
- İlk kez kasıtlı suç işleyen, cezası 2 yıl altında sanıklar en tipik faydalanıcı grubudur.
- Adli para cezası verilen hâllerde süre şartı aranmaz; cezanın taksitlendirilmesi HAGB uygulanmasına engel değildir.
- Çocuk sanıklar için denetim süresi 3 yıldır (ÇKK m.23) ve şartlar daha esnek yorumlanır.
- Kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı, kadına ve çocuğa karşı kasten yaralama (pekiştirilmiş) suçlarında uygulanmaz.
- Sanığın rızası aranır; kabul etmeyen sanık olağan hükmü ve kanun yollarına başvurma hakkını tercih edebilir.
Yasal dayanak
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması — temel düzenleme.
01.06.2023 tarihli iptal kararı.
01.06.2024 yürürlüklü yeniden düzenleme.
Erteleme ile karşılaştırma.
Çocuklar için HAGB özel rejimi, 3 yıl denetim.
HAGB kararına karşı itiraz kanun yolu.
Emsal kararlar
HAGB verilmesi için sanığın kabul beyanı alınmadan karar verilmesi bozma nedenidir; sanığın bilinçli rızası aranmalıdır.
Zararın taksitle ödenmesinin kararlaştırılması HAGB verilmesine engeldir; zarar karar öncesi fiilen giderilmiş olmalıdır.
Sanığın önceki kasıtlı suçtan mahkûmiyeti adli sicil kaydından silinmiş olsa da HAGB engeli teşkil etmez; re'sen araştırma zorunluluğu yoktur.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
HAGB kararına karşı CMK m.267 uyarınca 7 günlük kesin süre içinde itiraz yoluna başvurulabilir. İtiraz, kararı veren mahkemeye dilekçe ile yapılır; mahkeme dosyayı en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. İtirazda bulunabilecekler sanık, katılan, mağdur ve Cumhuriyet savcısıdır.
Şartları taşımayan sanık hakkında HAGB verilmesi, şartları taşıyan sanık hakkında ise HAGB verilmemesi itiraz konusu yapılabilir. İtiraz mercii, HAGB kararının kaldırılmasına karar verirse dosya yeniden karar vermek üzere iade edilir. Kesinleşmiş HAGB kararlarında olağanüstü kanun yolu olarak kanun yararına bozma (CMK m.309) yolu açıktır.
İlgili araçlar ve terimler
İnfaz Hesaplama
5275 s.k. koşullu salıverilme ve tahliye tarihleri.
Zamanaşımı Takvimi
Kovuşturma ve ceza zamanaşımı (TCK m.66-68).
İstinaf Süresi
Ceza ve hukuk davalarında istinaf süresi.
Uzman ceza avukatı
HAGB ve itiraz süreçleri için danışmanlık.
Kısa sözlük
- HAGB
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (CMK m.231).
- Denetim süresi
- HAGB sonrası 5 yıl (çocuklarda 3 yıl) süren gözetim dönemi.
- Erteleme
- Hükmün açıklandığı ancak infazının ertelendiği kurum (TCK m.51).
- İtiraz kanun yolu
- Kesin hüküm niteliğinde olmayan kararlara karşı başvurulan kanun yolu (CMK m.267).
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu