Zamanaşımı Takvimi Hesaplama
Alacak, haksız fiil, ceza ve icra takip zamanaşımlarını; durma ve kesilme olaylarını birlikte değerlendirerek son tarihi ve kalan gün sayısını hesaplayın.
Zamanaşımı takvimi nedir?
Zamanaşımı, hukuk düzeninde belirli bir hakkın ileri sürülebilmesini veya korunmasını belirli bir süre geçmesine bağlayan kurallar bütünüdür. Süre geçtikten sonra hak sahibi hakkını mahkeme önünde ileri süremez ya da karşı taraf süresinde kullanılmayan hakka karşı zamanaşımı def'ini ileri sürerek talebin reddini sağlar. Hukukumuzda zamanaşımı özel hukuk, ceza hukuku ve icra-iflas hukuku bakımından ayrı ayrı düzenlenmiştir.
Özel hukukta temel kural 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146'nın getirdiği 10 yıllık genel zamanaşımıdır. Kanun aksini öngörmedikçe her alacak 10 yılda zamanaşımına uğrar. TBK m.147 bazı alacaklar için 5 yıllık kısa zamanaşımı öngörmüştür: kira alacakları, anapara faizleri, ücret alacakları, mimar-mühendis-avukat gibi mesleki faaliyet bedelleri, otelcilik ve restoran işletmeciliği alacakları 5 yıla tabidir. Haksız fiillerden doğan tazminat talepleri ise TBK m.72 uyarınca 2 yıllık kısa ve 10 yıllık uzun zamanaşımına tabidir; fiil aynı zamanda suç teşkil ediyorsa ilgili ceza zamanaşımı uygulanır.
Ceza hukukunda zamanaşımı, 5237 sayılı TCK m.66-68 arasında düzenlenmiştir. Dava zamanaşımı (m.66), suçun işlendiği tarihten itibaren kovuşturma yapılabilecek süreyi gösterir: ağırlaştırılmış müebbet hapiste 30 yıl, müebbet hapiste 25 yıl, 20 yıl ve üzeri hapisle cezalandırılan suçlarda 20 yıl, 5-20 yıl hapisle cezalandırılan suçlarda 15 yıl, 5 yıldan az hapis ve adli para cezalarında 8 yıl olarak uygulanır. Ceza zamanaşımı (m.68) ise mahkumiyet hükmünün infazına ilişkindir: aynı ağırlık kademesinde 40, 30, 24, 20 ve 10 yıl şeklinde uzar.
İcra ve iflas hukukunda zamanaşımı iki aşamada tartışılır. İlam niteliğindeki belgeye dayalı takiplerde İİK m.39 uyarınca ilamın kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık takip zamanaşımı işler. Bono, çek ve poliçe gibi kambiyo senetlerinde TTK'nın özel süreleri (poliçe ve bonoda keşideciden 3 yıl, çekte ibraz süresinden itibaren 3 yıl) geçerlidir. Takibin kesinleşmesinden sonra her işlem zamanaşımını keser ve sıfırdan yeniden işlemeye başlar.
Zamanaşımının işleyişi durma ve kesilme olaylarıyla etkilenir. TBK m.153 durma sebeplerini (velayet altındaki çocukla velisi arasında, vesayet, evlilik süresi, askerlik, mücbir sebep vb.) sayar; durma süresince zamanaşımı işlemez, durdurucu sebep kalktığında kaldığı yerden devam eder. TBK m.154 kesilme sebeplerini (borçlunun borcu ikrarı, icra takibi, dava açılması, hakem önüne gitme, iflas masasına kayıt) sayar; kesilme ile zamanaşımı sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar.
Nasıl hesaplanır?
- 1
Uyuşmazlığın hukuki niteliğini belirleyin
Öncelikle alacak, haksız fiil, suç, icra takibi gibi hangi kategoriye girdiğini tespit edin. Özel hukuk alacaklarında genel ya da özel kısa süre; haksız fiilde TBK m.72 çift zamanaşımı; ceza hukukunda TCK m.66 dava veya m.68 ceza zamanaşımı devreye girer.
ÖrnekBir trafik kazasında yaralanma → haksız fiil zamanaşımı (2/10 yıl); aynı eylem "taksirle yaralama" suçu niteliğinde ise TCK m.66/e uyarınca 8 yıl da uygulanabilir. - 2
Başlangıç tarihini doğru saptayın
Sözleşmeden doğan alacaklarda muacceliyet (ödeme günü), haksız fiilde zararın ve failin öğrenildiği tarih, ceza hukukunda suçun işlendiği tarih (teşebbüste son fiil, mütemadi suçta temadinin kesildiği gün), icra takibinde takip talebinin kesinleşmesi başlangıçtır.
- 3
Kısa ve uzun süreyi birlikte değerlendirin
Haksız fiilde 2 yıllık öğrenme ve 10 yıllık mutlak süre birlikte işler; hangisi önce dolarsa zamanaşımı gerçekleşir. Sebepsiz zenginleşmede TBK m.82 uyarınca 2/10 yıl; aralarında aynı paralelde bir sistematik vardır.
Örnek5 yıl önce vurulan haksız fiil, mağdur ancak 1 yıl önce öğrenmişse → 2 yıllık öğrenme süresi henüz dolmamış, dava açılabilir. - 4
Durma ve kesilme olaylarını takvime işleyin
Borçlunun borcu yazılı ikrarı, dava ve icra takibi, hakem önüne başvuru kesilme sebebidir. Kesilme ile süre sıfırlanır. Velayet, vesayet, evlilik, mücbir sebep, askerlik gibi durumlar durma sebebi olup süreyi dondurur.
- 5
Son tarihi ve kalan gün sayısını hesaplayın
Başlangıç tarihine uygulanabilir süre eklenir; kesilmeler varsa son kesilme tarihinden itibaren yeniden hesap yapılır. Bugüne olan fark negatifse süre dolmuştur; pozitifse kalan gün sayısı uyarı seviyesini belirler. 30 günden az kalan süreler acil, 90 günden az kalanlar yüksek risk sayılır.
Örnek10 yıllık alacak için 15.03.2018 başlangıç → son tarih 15.03.2028; bugün 22.04.2026 ise yaklaşık 693 gün kalmıştır (orta risk). - 6
Ceza zamanaşımında ağırlık matrisini kullanın
TCK m.66 dava zamanaşımı kademeleri: ağırlaştırılmış müebbet 30 yıl, müebbet 25 yıl, 20 yıl ve üzeri hapis 20 yıl, 5-20 yıl hapis 15 yıl, 5 yıl altı hapis ve adli para 8 yıl, yalnız adli para cezasını gerektiren suçlar ile 2 yıl altı hapis cezası gerektiren suçlar 5 yıl. Çocuk failler için süreler yarı oranında indirilir (m.66/2).
Kimler hak kazanır? İstisnalar
Zamanaşımı kuralları genel nitelikte olmakla birlikte bazı hak ve talepler zamanaşımına tabi değildir. Bunlar "süreklilik" veya "mutlaklık" özelliklerinden dolayı hukuk düzeninin değişmez korumasına alınmıştır. Zamanaşımı savunması bir hak olup kendiliğinden dikkate alınmaz; TBK m.161 uyarınca tarafın ileri sürmesi (def'i) gerekir. Mahkeme re'sen inceleyemez.
- Mülkiyet hakkı ve ayni hakların kendisi zamanaşımına tabi değildir; bunlara dayalı talep hakları (el atmanın önlenmesi) ise tabidir.
- Kişilik haklarına yönelik saldırının men'i talebi zamanaşımsızdır; tazminat talebi ise haksız fiil zamanaşımına tabidir.
- Nesebin düzeltilmesi, evlenme ve boşanma gibi statü davaları zamanaşımına tabi değildir; ancak bunların bazı hak düşürücü süreleri vardır.
- TCK m.66/son uyarınca soykırım, insanlığa karşı suçlar, işkence gibi bazı ağır suçlar zamanaşımına tabi değildir.
- Zamanaşımı süresinin dolmasından sonra borçlunun borcu ödemesi hâlinde bu ödeme geri istenemez (TBK m.161/2); borç "eksik borç" hâline gelir.
Yasal dayanak
Genel 10 yıllık zamanaşımı kuralı.
Kira, ücret, mesleki faaliyet alacaklarında 5 yıl.
Haksız fiilde 2/10 yıllık çift zamanaşımı.
Durma, kesilme ve zamanaşımı savunması.
Dava zamanaşımı — suç ağırlığına göre 5-30 yıl.
Ceza zamanaşımı — 10-40 yıl.
Dava zamanaşımı durma ve kesilme sebepleri.
İlamlı takipte 10 yıllık takip zamanaşımı.
İş alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı.
Emsal kararlar
Haksız fiilde 2 yıllık kısa zamanaşımının başlangıcı zararın ve failin "birlikte" öğrenildiği andır; her ikisi birden bilinmedikçe süre işlemeye başlamaz.
İlamlı icra takibinde her haciz talebi ve haciz işlemi zamanaşımını keser; takipten sonra 10 yıllık süre yeniden işler. Dosyanın işlemsiz bekletilmesi zamanaşımına sebep olur.
TCK m.67 uyarınca şüpheli hakkında ifade alma, iddianame düzenlenmesi ve sanık sorgusu dava zamanaşımını keser; kesilen zamanaşımı azami süreyi (m.66/son hükmüne göre 1,5 katı) aşamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
Zamanaşımı süresi dolmuş olsa bile hak tamamen ortadan kalkmaz; "eksik borç" hâline dönüşür. Borçlu borcu ödemeye razıysa ödeyebilir ve ödediği geri alınamaz (TBK m.161/2). Alacaklı bu durumda borçlunun rızasını elde etmeye odaklanmalı; gerekirse noter ihtarnamesi ve ikrar mektubu düzenletmelidir. Borcun yazılı ikrarı ya da kısmi ödeme ile zamanaşımı yeniden işlemeye başlar.
Ceza zamanaşımı dolan suçlarda soruşturma veya kovuşturma yapılamaz; savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir, mahkeme davanın düşmesine hükmeder. Ancak zamanaşımı durma ve kesilme sebebi varsa bu konuda itiraz veya istinaf yoluna başvurulabilir. İcra takibinde zamanaşımı ileri sürülebilmesi için İİK m.33/a uyarınca zamanaşımı şikayeti yapılmalıdır; süre takibin tebliğinden itibaren 7 gün içindedir.
İlgili araçlar ve terimler
Hukuki Süre Hesaplama
HMK/CMK/İYUK/İİK süre hesaplayıcı.
E-Tebligat Tebliğ Tarihi
UETS/KEP 5 gün otomatik tebliğ.
İstinaf Süresi
HMK, CMK ve İYUK adli tatil uzatması dahil hesap.
İnfaz Hesaplama
5275 s.k. koşullu salıverilme tarihleri.
Kısa sözlük
- Zamanaşımı
- Belirli sürenin geçmesiyle hakkın ileri sürülebilirliğinin ortadan kalkması.
- Hak düşürücü süre
- Mahkemece re'sen gözetilen ve hakkın kendisini sona erdiren süre.
- Durma
- Zamanaşımının geçici olarak işlememesi; sebep kalkınca kaldığı yerden devam.
- Kesilme
- Zamanaşımının sıfırlanması ve baştan yeniden işlemeye başlaması.
- Eksik borç
- Zamanaşımına uğramış ancak borçlu ödediğinde geri alınamayan borç.
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu