İşe İade Tazminatı Hesaplama
4857 s.k. m.21 uyarınca geçersiz fesih tespit edildiğinde doğan boşta geçen süre ücreti, işe başlatmama tazminatı ve kıdem-ihbar farklarını, kıdeminize göre hesaplayın.
İşe iade tazminatı nedir?
İşe iade davası, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18-21. maddelerinde düzenlenen iş güvencesi kurumunun temel yaptırımıdır. İşverenin geçerli bir sebep göstermeksizin veya fesih usulüne uymaksızın iş sözleşmesini sona erdirmesi hâlinde, belirli şartları taşıyan işçi, feshin geçersizliğinin tespiti ile işe iadesine karar verilmesini talep edebilir. Mahkeme feshin geçersizliğine hükmederse, işçi hakkında üç kalem hak aynı anda doğar: boşta geçen süre ücreti, işe başlatmama tazminatı ve kıdem/ihbar tazminatı farkları.
İşe iade davası açabilmek için işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması, işyerinde en az otuz işçi çalıştırılması ve iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekir. İşveren vekili niteliğindeki üst düzey yöneticiler iş güvencesinden yararlanamaz. Bu şartları taşıyan işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
Mahkeme feshin geçersizliğine hükmederse, işverene karar kesinleşinceye kadar doğan boşta geçen süre ücreti (en çok 4 aylık giydirilmiş brüt ücret) ile işe başlatmama tazminatı (kıdeme göre 4 ila 8 aylık brüt ücret) ödemesi yüklenir. Kararın kesinleşmesinden sonra işçi, on işgünü içinde işverene başvurarak işe başlatılmayı talep eder. İşveren bu başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatırsa sadece boşta geçen süre ücreti ödenir; başlatmazsa ayrıca işe başlatmama tazminatı da doğar ve fesih tarihine göre kıdem-ihbar hesapları yeniden yapılır.
İşverenin işe başlatma ya da tazminat ödeme konusundaki tercihi serbesttir; mahkemenin bu konuda zorlayıcı hükmü yoktur. Bu nedenle 4857 m.21 "alternatif edim" niteliğindedir. Uygulamada işverenlerin büyük çoğunluğu işe başlatmamayı tercih etmekte, bu da işe iade davasının esasen "tazminat davasına" dönüşmesine sebep olmaktadır. Yine de işe başlatılma riski, işverenin haksız feshinden caydırıcı niteliğini korumaktadır.
Boşta geçen süre ücreti hem ücrete bağlı haklar (ikramiye, prim, sosyal yardımlar) hem SGK primleri ile birlikte hesaplanır; kıdem ve yıllık izin süresine eklenir. İşe başlatmama tazminatı ise net niteliktedir, gelir vergisi ve damga vergisinden muaftır ancak SGK prim kesintisi de yapılmaz; "tazminat" niteliğindedir. Kıdem ve ihbar tazminatı farkları, fesih tarihine göre değil kararın kesinleşme tarihine göre yeniden hesaplanır.
Nasıl hesaplanır?
- 1
İş güvencesi şartlarını doğrulayın
İşyerinde 30 ve üzeri işçi çalışması, işçinin en az 6 ay kıdemi, belirsiz süreli sözleşme ve işveren vekili pozisyonda olmama şartları bir arada bulunmalıdır. 6 aylık kıdem hesabında aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir.
Örnek8 yıl kıdemli, 45 kişilik bir şirkette çalışan satış temsilcisi iş güvencesinden yararlanır. - 2
Fesih tebliği tarihinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurun
4857 m.20 uyarınca dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Bir aylık süre hak düşürücüdür; aşılması hâlinde işe iade hakkı tümüyle kaybedilir. Arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan dava usulden reddedilir.
- 3
Anlaşmazlık hâlinde 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açın
Arabuluculuk tutanağının kesinleşmesinden itibaren 2 haftalık hak düşürücü süre içinde iş mahkemesinde dava açılır. Yetkili mahkeme işyerinin bulunduğu yer veya işverenin ikametgâhının bulunduğu yer mahkemesidir.
- 4
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse üç kalem hak doğar
Boşta geçen süre ücreti en çok 4 aylık giydirilmiş brüt ücret tutarındadır ve SGK primleri ile birlikte ödenir; kıdem ve yıllık izne eklenir. İşe başlatmama tazminatı kıdeme göre 4 aylık (6 ay - 5 yıl kıdem), 5 aylık (5 - 15 yıl kıdem) veya 6 aylık (15 yıl üzeri kıdem) şeklinde belirlenir; mahkeme kıdem ve feshin koşullarına bakarak 8 aylığa kadar yükseltebilir.
Örnek8 yıl kıdem, 40.000 ₺ giydirilmiş brüt ücret → 4 ay boşta geçen süre 160.000 ₺ + 5 ay işe başlatmama tazminatı 200.000 ₺. - 5
Kararın kesinleşmesinden itibaren 10 işgünü içinde işverene başvurun
İşçi, kararın kesinleşmesinden sonra 10 işgünlük hak düşürücü süre içinde işverene noter ya da KEP üzerinden başvurarak işe başlatılmayı talep etmelidir. Süre kaçırıldığında fesih geçerli fesih sayılır; işe başlatmama tazminatı doğmaz, sadece kıdem-ihbar hakları kalır.
- 6
İşverenin 1 aylık cevap süresine göre sonuç belirlenir
Başvurudan itibaren 1 ay içinde işveren işçiyi işe başlatırsa sadece boşta geçen süre ücreti + kıdem-ihbar farkı ödenir. Başlatmazsa ayrıca işe başlatmama tazminatı da ödenir. İşveren sessiz kalırsa başlatmama yönünde sonuç doğar.
- 7
Kıdem ve ihbar tazminatı farklarını hesaplayın
Başlatılmayan işçi için kıdem süresi, fesih tarihi değil kararın kesinleştiği tarih esas alınarak yeniden hesaplanır. Aradaki geçen süre kıdeme ve yıllık izne eklenir, varsa kıdem tavanı değişiklikleri uygulanır ve fark ödenir.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
İşe iade davası açma hakkı, 4857 m.18'deki koşulları birlikte taşıyan işçilere tanınmıştır. En az 6 aylık kıdem şartı, aynı işverenin değişik işyerlerinde geçen sürelerin birleştirilmesiyle sağlanabilir. 30 işçi sayısı fesih tarihine göre belirlenir; mevsimlik ve kısmi süreli işçiler de bu sayıya dahildir. Alt işverenlerin işçileri de asıl işverenin işçi sayısı içinde değerlendirilir.
- İşveren vekili niteliğindeki genel müdür yardımcısı ve üstü çalışanlar iş güvencesinden yararlanamaz; buna karşın bölge müdürü, şube müdürü gibi orta kademe yöneticiler dahildir.
- Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar kapsam dışındadır; ancak belirli süreli sözleşme objektif sebep olmadan yapılmışsa Yargıtay baştan belirsiz süreli sayar.
- Sendika temsilcileri 6356 s.k. m.24 kapsamında ayrı güvenceye tabidir; işe iade edilmemesi hâlinde daha yüksek tazminat doğar.
- Gazeteci, gemi adamı, tarım işçisi gibi özel istihdam ilişkilerine tabi çalışanlar için kendi kanunlarındaki güvenceler uygulanır.
- Kadın işçinin hamilelik ve doğum iznine ilişkin feshi mutlak geçersizlik taşır; ayrımcılık tazminatı birlikte istenebilir.
Yasal dayanak
Feshin geçerli sebebe dayandırılması zorunluluğu.
Fesih bildiriminin usulü — yazılı ve sebepli.
Fesih bildirimine itiraz ve arabuluculuk.
Geçersiz fesih sonuçları — işe iade ve tazminat.
İş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk.
İşe iade davalarında usul.
Emsal kararlar
Fesih bildiriminde somut, açık ve denetlenebilir bir sebep gösterilmemesi feshi geçersiz kılar; "yeniden yapılanma" gibi soyut ifadeler yeterli değildir.
İşçinin işe başlatılmama tazminatı kıdem süresi 10 yıl ise 5 aylık ücret olarak takdir edilmiştir; feshin ağırlığı da dikkate alınmıştır.
İşçinin kararın kesinleşmesinden itibaren 10 işgünü içinde işverene başvurmaması hâlinde işe başlatmama tazminatı doğmaz; sadece kıdem ve ihbar tazminatı farkları talep edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
İşe iade kararı verildikten sonra işveren tazminatı ödemez veya kararın kesinleşmesi sonrası başvuruya rağmen işe başlatmaz ve tazminatı da ödemezse, ilam niteliğindeki karar için ilamlı icra takibi başlatılabilir (İİK m.24 vd.). Ödenmeyen boşta geçen süre ücretinin SGK primleri için SGK'ya bildirim zorunluluğu da bulunur; işçi e-Devlet üzerinden SGK'ya şikayette bulunabilir.
Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanmışsa anlaşma tutanağı ilam niteliğinde olup, ödenmemesi hâlinde doğrudan icra takibine konu edilir. Dava aşamasında bilirkişi raporuna itiraz, ek rapor talebi ve emsal karar sunumu davanın seyrini etkileyen kritik usulî adımlardır. Uzman iş hukuku avukatıyla çalışmak, özellikle fesih sebebi tartışmalı hâllerde davanın kabul oranını önemli ölçüde artırır.
İlgili araçlar ve terimler
Kıdem Tazminatı
1475 s.k. m.14 ile giydirilmiş brüt ücret üzerinden kıdem hesabı.
İhbar Tazminatı
Bildirim önelleri ve ihbar tazminatının brüt-net tutarı.
Yıllık İzin Ücreti
Kullandırılmayan yıllık izinlerin ücret karşılığı.
Uzman iş hukuku avukatı
İşe iade ve arabuluculuk süreçleri için danışmanlık.
Kısa sözlük
- İş güvencesi
- 4857 m.18-21 kapsamında 6 ay kıdem ve 30 işçi şartını taşıyan işçilerin feshe karşı korunma sistemi.
- Boşta geçen süre ücreti
- Fesih tarihi ile karar kesinleşmesi arasındaki en çok 4 aylık giydirilmiş brüt ücret ve sosyal haklar.
- İşe başlatmama tazminatı
- İşverenin başlatmama tercihinin yaptırımı olan 4-8 aylık brüt ücret tutarındaki net tazminat.
- Alternatif edim
- İşverenin işe başlatmak veya tazminat ödemek arasında serbestçe tercih edebildiği ödev türü.
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu