Netten Brüte / Brütten Nete Maaş Hesaplama
Brüt ücretten ele geçen nete veya hedef net tutarından gereken brüte anında dönüşüm. SGK %14, işsizlik %1, gelir vergisi dilimli tarifesi, damga vergisi binde 7,59 ve asgari ücret istisnası dahil.
Maaş hesaplama nedir?
Brüt ücret, iş sözleşmesinde yazılı, kesinti yapılmadan önce hesaplanan tutardır.Net ücret ise tüm yasal kesintiler düşüldükten sonra çalışanın eline geçen tutardır. Türkiye'de iş hukukunda asıl olan brüt ücrettir; kıdem, ihbar, fazla mesai ve işsizlik ödeneği gibi hakların tamamı brüt ücret üzerinden hesaplanır.
Bir işçinin brüt ücretinden yapılan zorunlu kesintiler şunlardır:
- SGK işçi primi %14 — malullük, yaşlılık, ölüm %9 + genel sağlık %5.
- İşsizlik sigortası işçi payı %1.
- Gelir vergisi — 193 s.k. m.103 kademeli tarifesine göre %15 ile %40 arasında.
- Damga vergisi — brüt üzerinden binde 7,59.
2024 yılı itibarıyla 7349 sayılı Kanun ve sonraki düzenlemelerle asgari ücret tutarı kadar gelir ve damga vergisi istisnası tüm çalışanlara uygulanır. Yani her çalışanın brüt ücretinin asgari ücrete denk gelen kısmı vergiden muaftır; bu sayede asgari ücretlinin geliri tam olarak ele geçer.
İşverenin toplam maliyeti işçinin brütüne ek olarak SGK işveren payı %20,5(hazine 5 puan teşvikiyle %15,5'a inebilir) ve işsizlik işveren payı %2eklenerek hesaplanır. Yani 50.000 ₺ brüt maaşlı bir işçinin işverene maliyeti yaklaşık 61.250 ₺'dir.
Gelir vergisi dilimleri yıllık kümülatif matraha göre uygulanır. Yıl içinde matrah yükseldikçe üst dilime geçilir ve aynı maaş için kesintiler artabilir. 2026 dilimleri: 158.000 ₺'ye kadar %15, 330.000 ₺'ye kadar %20, 1.200.000 ₺'ye kadar %27, 4.300.000 ₺'ye kadar %35, üstü %40.
Nasıl hesaplanır?
- 1
SGK ve işsizlik işçi paylarını hesaplayın
Brüt ücret × %14 = SGK işçi payı. Brüt × %1 = işsizlik işçi payı. Bu iki kesinti sonrası kalan tutar gelir vergisi matrahıdır.
Örnek50.000 ₺ × 0,14 = 7.000 ₺ SGK, 50.000 ₺ × 0,01 = 500 ₺ işsizlik. - 2
Gelir vergisi matrahını bulun
Brüt − SGK − işsizlik = matrah. Bu tutar üzerinden dilimli tarife uygulanır. Bir ay için hesap yapılıyorsa matrah yıllık dilim sınırlarında değerlendirilir; gerçekte kümülatif olarak ilerler.
Örnek50.000 − 7.000 − 500 = 42.500 ₺ gelir vergisi matrahı. - 3
Dilimli gelir vergisini uygulayın
İlk 158.000 ₺ için %15, sonraki 172.000 ₺ için %20, devamı %27 ve yukarı. Her ay için aynı brüt ödenen bir işçide yıl sonunda kümülatif matrah üst dilimlere taşar ve net azalır; bizim hesaplayıcımız bir ay için sabit matrah varsayımıyla çalışır.
- 4
Asgari ücret istisnasını düşün
Hesaplanan gelir vergisinden asgari ücretin vergisi kadar istisna düşülür. Benzer şekilde damga vergisinden de asgari ücret damga vergisi kadar istisna düşülür. Bu iki istisna toplamda asgari ücretli için net = brüt−SGK−işsizlik sonucunu verir.
- 5
Damga vergisi ve net
Damga vergisi = Brüt × 0,00759. İstisnayı düştükten sonra kalan tutar ödenir. Son olarak Net = Brüt − SGK − İşsizlik − Gelir vergisi (net) − Damga vergisi (net). Hesaplayıcımız brütten nete ve netten brüte yönünde aynı modeli kullanır.
Örnek50.000 ₺ brüt için tahmini net yaklaşık 37.000-38.000 ₺ aralığındadır.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
Maaş kesintilerinde çeşitli istisnalar bulunur. Bunları bilmek net maaşınızı doğru hesaplamanıza yardımcı olur:
- Asgari ücret istisnası — tüm çalışanlara uygulanır. Asgari ücret kadar gelir vergisi ve damga vergisi ödenmez.
- Engellilik indirimi — 193 s.k. m.31; 1. derecede aylık 40000 ₺ civarı, 2. derecede 25000 ₺, 3. derecede 10000 ₺ vergi indirimi.
- Teknopark çalışanı istisnası — 4691 s.k. m.3; teknokentte Ar-Ge personelinin gelir vergisi istisnası (gelir vergisi ödenmez, damga alınmaz).
- Serbest bölge çalışanı — 3218 s.k. m.6; ihracat şartlı gelir vergisi istisnası.
- 5 puan hazine SGK teşviki — işverene, işçiye değil. 5510 s.k. m.81/ı.
Ayrıca özel sağlık sigortası primi veya bireysel emeklilik (BES) katkı payı bordroda gösterilirse, bunlar matrahtan indirilir. BES katkı payı işveren payı olarak ödeniyorsa genelde damga ve gelir vergisine tâbi değildir.
Yasal dayanak
Gelir vergisi dilimli tarifesi.
Asgari ücret gelir vergisi istisnası.
Engellilik indirimi.
Prime esas kazanç ve prim oranları.
İşsizlik sigortası primi.
Damga vergisi binde 7,59.
Emsal kararlar
İş sözleşmesinde net ücret kararlaştırıldıysa, işveren bu neti garanti etmekle yükümlüdür. Vergi dilimi değişiminden kaynaklanan kesinti artışı brüt ücrete yansıtılarak net korunur. Aksi bir uygulama kısmi ücret düşürme sayılır ve işçi haklı fesih nedenidir.
Bordroya yansıtılmayan ancak banka havalesi ve tanık beyanlarıyla ispat edilen elden ödemeler, hizmet tespiti ve kıdem hesabında dikkate alınır. SGK primlerinin eksik yatırılması işveren aleyhine yaptırım doğurur.
Asgari ücret istisnası her bordroda ayrıca hesaplanıp düşülmelidir. İşveren istisnayı uygulamadan kesinti yaparsa işçiye fazla kesilen tutar, sebepsiz zenginleşme hükümlerince iade edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
Bordro, banka ve SGK kayıtları arasında fark varsa önce işverenden yazılı açıklama isteyin. Sonuç alamazsanız iş mahkemesinde alacak davası açarak fark ücreti, kıdem, ihbar, fazla mesai ve hafta tatili ücretlerini talep edebilirsiniz. Dava öncesinde arabuluculuk zorunludur (7036 s.k.).
SGK primi eksik yatırılıyorsa hizmet tespiti davası ile eksik dönemleri tescil ettirebilir; emeklilik, işsizlik maaşı gibi haklarınızı korursunuz. Dava iş mahkemesinde açılır ve SGK da davaya dahil edilir.
Asgari ücret istisnası uygulanmadığı tespit edilirse fazla kesilen gelir vergisi, vergi dairesine "hatalı kesinti" bildirimiyle geri alınabilir. Bu işlem için mali müşavir veya avukat desteği alınması önerilir.
İlgili araçlar ve terimler
Fazla Mesai Hesaplama
45 saat üstü çalışmanın brüt-net tutarı.
Kıdem Tazminatı
Giydirilmiş brüt ücret üzerinden kıdem.
Yıllık İzin Ücreti
Kullandırılmayan iznin ücrete dönüşü.
İşsizlik Maaşı
Son 4 ay brüt ortalaması ile işsizlik maaşı.
Kısa sözlük
- Brüt ücret
- İş sözleşmesinde kararlaştırılmış, kesinti yapılmadan önceki ücret. Tüm işçilik alacaklarının hesap esasıdır.
- Net ücret
- Yasal kesintilerden sonra işçinin eline geçen tutar.
- Prime esas kazanç (PEK)
- SGK'ya bildirilen, prim hesabında esas alınan brüt kazanç. Üst sınır asgari ücretin 7,5 katıdır.
- Asgari geçim indirimi (AGİ)
- 2022 öncesinde uygulanan vergi indirimi. 2022 sonrası asgari ücret istisnasıyla yürürlükten kalkmıştır.
- Kümülatif matrah
- Yıl başından itibaren biriken gelir vergisi matrahı. Dilim sınırlarının aşılmasında belirleyicidir.
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu