Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama
Avukat, mali müşavir, doktor gibi serbest meslek erbabının düzenleyeceği SMM'de brüt hizmet bedelinden yapılacak stopaj ve damga vergisi kesintileri ile KDV eklemesini hesaplayın. Netten brüte tersine hesap da desteklenir.
Serbest meslek makbuzu nedir?
Serbest Meslek Makbuzu (SMM), 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 65. maddesi kapsamında sayılan serbest meslek faaliyetlerinin tahsilini belgelemek üzere serbest meslek erbabı tarafından düzenlenen, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.236'da şekli belirlenmiş resmi bir vesikadır. Avukatlar, mali müşavirler, serbest doktor ve diş hekimleri, mühendis-mimar, noterler dışında "sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan" her faaliyet serbest meslektir; bu kişiler ücretsiz verseler bile hizmetin bedelsiz olduğunu makbuzla belgelemek zorundadır.
SMM'nin ekonomik işlevi üç katmandır: Birincisi, gelir vergisi matrahının tespitini sağlar; yıl sonu defter tutan avukat veya mali müşavirin tüm tahsilatı makbuzlarla izlenebilir. İkincisi, hizmet alan tarafın vergi yükümlülüklerini tetikler; hizmeti alan gerçek kişi tacir veya tüzel kişi mükellef ise GVK m.94/2-b uyarınca %20 gelir vergisi stopajı yapar ve muhtasar beyanname ile vergi dairesine yatırır. Üçüncüsü, 3065 sayılı KDV Kanunu kapsamında verilen her hizmet KDV'ye tabi olduğundan brüt bedel üzerine %20 KDV ilave edilir ve müşteriden tahsil edilip vergi dairesine beyan edilir.
Pratikte işleyiş şu şekildedir: Avukat müvekkilden 100.000 ₺ brüt vekalet ücreti alacaksa makbuzu şu şekilde düzenler — hizmet bedeli 100.000 ₺, hesaplanan KDV 20.000 ₺ (%20), toplam KDV dahil 120.000 ₺; bu tutardan müvekkil (kurumlar vergisi mükellefiyse) 20.000 ₺ (%20 stopaj) keser ve vergi dairesine yatırır. Avukat ayrıca 100.000 × 0,00948 = 948 ₺ damga vergisini kendi cebinden öder. Müvekkil avukata net 120.000 − 20.000 = 100.000 ₺ öder; avukatın eline giren net ise 100.000 − 20.000 stopaj − 948 damga = 79.052 ₺'dir. Avukat tahsil ettiği 20.000 ₺ KDV'yi aylık beyanname ile vergi dairesine yatırır.
Stopajın kritik noktası kimin kestiğidir: Hizmeti alan gerçek kişi tüketici ise (örneğin bir boşanma davasında müvekkil), stopaj yapılmaz; avukat brüt bedel üzerinden yalnızca damga vergisini öder, gelir vergisini yıl sonu yıllık beyanname ile beyan eder. Ancak hizmet şirkete (tüzel kişi) verilmişse stopaj zorunludur. Bu ayrım nedeniyle "müvekkil türü" aracın ve makbuzun yazılış biçimini değiştirir.
Avukat için net kazanç hesabında sadece SMM üzerindeki kesintiler değil, yıllık gelir vergisi tarifesi (GVK m.103: %15'ten başlayıp 2026 için en yüksek dilim %40) ve sosyal güvenlik Bağ-Kur primi de (2026 için ayda yaklaşık 8.500 ₺ asgari) önemlidir. Yıl sonu beyannamede stopajla ödenmiş %20 vergi, tarifeye göre hesaplanan vergiden mahsup edilir; eksik kalmışsa fark ödenir, fazla ödenmiş ise iade alınır.
Nasıl hesaplanır?
- 1
Brüt hizmet bedelini belirleyin
Müvekkille anlaştığınız brüt vekalet ücretini KDV hariç olarak yazın. Müzakerede "net şu kadar istiyorum" denildiyse araç üzerinden netten brüte dönüşüm yapın; stopaj ve damga katsayılarıyla otomatik hesap yapılır.
ÖrnekNet istenen 80.000 ₺, brüt = 80.000 / (1 − 0,20 − 0,00948) = 101.199 ₺. - 2
KDV'yi bedel üzerine ekleyin
KDV brüt bedelin üzerine eklenir; müvekkilden tahsil edilir ve vergi dairesine yatırılır. 2026 için genel oran %20'dir; bazı tevkifat halleri (3065 s.k. m.9 — KDV tevkifatı listesi) KDV'nin bir kısmının müvekkil tarafından kesilmesine yol açar.
ÖrnekBrüt 100.000 × 1,20 = 120.000 ₺ KDV dahil toplam. - 3
Stopaj kesintisini hesaplayın
Müvekkil kurumlar vergisi mükellefi veya ticari kazanç sahibi gerçek kişi ise brüt hizmet bedelinin %20'sini stopaj olarak keser ve izleyen ayın 26'sına kadar muhtasar beyanname ile vergi dairesine yatırır. Gerçek kişi tüketici stopaj yapmaz.
ÖrnekBrüt 100.000 × 0,20 = 20.000 ₺ stopaj; müvekkil öder, avukat yıllık beyanda mahsup eder. - 4
Damga vergisini cepten ödeyin
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu I sayılı tarifenin "Makbuzlar" bölümü uyarınca brüt bedel üzerinden binde 9,48 damga ödenir. Damga serbest meslek erbabı tarafından makbuzun düzenlendiği anda hesaplanır ve aylık damga beyannamesi ile ödenir.
ÖrnekBrüt 100.000 × 0,00948 = 948 ₺ damga; avukatın cebinden çıkar. - 5
Net kazancı ve tahsil tutarını belirleyin
Avukatın cebine giren net = Brüt − Stopaj − Damga. Müvekkilin ödeyeceği tutar = Brüt + KDV − Stopaj (stopajı müvekkil doğrudan vergi dairesine yatırdığı için).
- 6
Defter ve beyan süreçlerini takip edin
Serbest meslek kazanç defteri tutulmalı, makbuzlar sıra numarasıyla düzenlenmeli, aylık KDV beyannamesi, aylık muhtasar beyanname (eğer çalışan varsa) ve yıllık gelir vergisi beyannamesi zamanında verilmelidir. Elektronik ortamda e-SMM düzenlenmesi 2022 itibarıyla belirli meslek gruplarında zorunlu hale gelmiştir.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
SMM düzenleme yükümlülüğü, GVK m.65 kapsamında serbest meslek faaliyetinde bulunan her gerçek kişiye aittir. Bu kişiler arasında avukat, mali müşavir, doktor, diş hekimi, mühendis, mimar, serbest çalışan çevirmen, müzisyen, ressam sayılabilir. Aynı hizmetin bir şirket bünyesinde sermaye şirketi olarak verilmesi durumunda ise SMM yerine fatura düzenlenir; bu durumda kurumlar vergisi ve KDV rejimi farklıdır.
- Avukatlık ortaklığı (Av. K. m.44), vekalet akdini kendi adına düzenliyorsa tüzel kişilik olduğundan fatura keser; ancak avukatlık bürosunda tek avukat çalışıyorsa SMM düzenler.
- Aynı kişi aynı yıl içinde hem ticari kazanç hem serbest meslek kazancı elde edebilir; ancak her iki kazanç ayrı defter ve ayrı beyanname ile izlenir.
- Serbest meslek erbabı işveren sıfatıyla sigortalı çalıştırıyorsa bordro, muhtasar ve SGK beyanları ayrıca yapılır.
- GVK m.66 arızi serbest meslek kazançları (yılda bir iki kez çeviri yapan bir akademisyen gibi) gelir vergisi ödenmeksizin belirli bir hadde kadar istisnadır; 2026 için istisna yaklaşık 58.000 ₺ civarındadır.
- Basit usul kapsamında olan serbest meslek erbabı yoktur; serbest meslek kazançları her zaman gerçek usulde vergilendirilir.
Yasal dayanak
Serbest meslek kazancının tanımı.
Kazancın tespiti — gelir gider esaslı.
%20 stopaj.
SMM'nin şekli ve zorunluluğu.
%20 genel KDV oranı.
Makbuz damga vergisi — binde 9,48.
Emsal kararlar
Avukatın tahsil ettiği vekalet ücretinin tamamı SMM kapsamında olup; karşı vekalet ücreti dahil tüm tahsilat makbuza bağlanmadıkça gelir olarak beyan edilmesi zorunludur. Aksi halde VUK m.359 kaçakçılık hükümleri uygulanabilir.
KDV tevkifatı uygulanan işlemlerde serbest meslek erbabı yalnızca tevkifatsız kısmı beyan eder; tevkifatlı kısım hizmeti alan tarafından doğrudan vergi dairesine ödenir.
Gerçek kişi tüketiciden tahsil edilen vekalet ücretinde stopaj yapılmaması hukuka uygundur; ancak avukat brüt tutarı yıllık beyanda gelir olarak beyan etmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
Müvekkil vekalet ücretini ödemezse, avukatın tahsil yolları iki koldadır: Birincisi, Avukatlık Kanunu m.164 kapsamında vekalet ücreti için ilamsız icra takibi başlatmak; ikincisi, avukatlık sözleşmesi bir özel sözleşme olduğundan genel hükümlere göre alacak davası açmak. Uygulamada ilamsız icra daha hızlıdır; avukat kendi işi olduğundan vekalet harcı ödemez, yalnızca peşin ve başvurma harcı öder.
Tahsil edilemeyen vekalet ücreti için gelir vergisi beyanı önemlidir: GVK m.67/4 uyarınca serbest meslek kazancı tahsil esaslıdır; tahsil edilmedikçe beyan zorunlu değildir. Bu nedenle SMM düzenlemeden önce tahsilatın gerçekleşmesi tavsiye edilir. Ancak karşı vekalet ücretleri ilam kesinleştiğinde tahsil edilmiş sayılır ve beyan gerekir.
İlgili araçlar ve terimler
AAUT Vekalet Ücreti
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi 2026.
Dava Harcı
Dava açılışında ödenecek harçlar.
Yasal Faiz
3095 s.k. yasal faiz hesabı.
Vergi uyuşmazlıkları
Vergi davası desteği.
Kısa sözlük
- Serbest meslek kazancı
- GVK m.65 — şahsi mesaiye dayanan mesleki faaliyetten elde edilen kazanç.
- Stopaj
- Verginin kaynakta kesilmesi. Serbest meslek için %20.
- Damga vergisi
- Belge düzenlemeden doğan vergi; SMM için binde 9,48.
- KDV tevkifatı
- KDV'nin bir kısmının alıcı tarafından kesilerek vergi dairesine ödenmesi.
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu