Trafik Kazası Tazminat Süreci: Sigortadan Mahkemeye

Trafik kazası ve hukuki çerçeve

Türkiye'de trafik kazaları 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ve Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları çerçevesinde çözülür. Kaza sonrası alınacak tazminatlar, olayın oluş biçimi, kusur dağılımı ve zararın türüne göre değişir.

Bu rehber kazaya karışan sürücü, yolcu veya yaya açısından tazminat sürecini A'dan Z'ye açıklar.

Kaza anında yapılması gerekenler

1. Can güvenliği öncelikli

• 112 (ambulans) ve 155 (polis) / 156 (jandarma) aranır
• Yaralıya müdahale edilmeden önce kazanın ikinci kazalara yol açmaması için trafik işaretiyle tedbir alınır
• Şiddetli yaralanmada araç yerinden oynatılmaz

2. Kaza tespit tutanağı

Maddi hasarlı kaza ise sürücüler kendi aralarında Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı (T tutanağı) düzenler. Yaralanma varsa mutlaka polis/jandarma tutanak tutar.

Tutanakta yer alması gerekenler:

• Tarafların TC, ehliyet, adres, telefon, sigorta bilgisi
• Plaka, ruhsat, muayene durumu
• Kazanın krokisi
• Kaza sebebi ve tarafların beyanı
• Tanık varsa bilgileri
• Hasar fotoğrafları

Alkol ve uyuşturucu testi: Yaralanmalı kazalarda sürücülere otomatik yapılır. Maddi hasarlıda da talep edilebilir. Alkol pozitif ise kusur karinesi sürücüde oluşur.

3. Sigortaya ihbar

KASKO için 5 iş günü, Trafik Sigortası için kaza tarihinden itibaren 10 iş günü içinde sigorta şirketine ihbar edilmelidir (Sigortacılık Kanunu m. 29). Geç ihbar teminat dışında kalma sebebi olmayıp gecikmeden kaynaklı artan zarardan sorumluluk doğurabilir.

Kusur tespiti

Kusur oranının belirlenmesi kazanın sonucunu doğrudan etkiler. Kusur tespit mekanizmaları:

1. Trafik ekipleri kararı

Polis/jandarma kazayı yerinde inceler, KTK ve yönetmelik ışığında kusur değerlendirmesi yapar.

2. SBM (Sigorta Bilgi Merkezi) / SBM Tramer Komisyonu

Maddi hasarlı kazalarda sigorta şirketleri uyuşamazsa 48 saat içinde SBM Tahkim Komisyonu kusur belirlemesi yapabilir.

3. Bilirkişi

Dava aşamasında mahkeme bilirkişi görevlendirir. Trafik uzmanı, kaza yeniden kurulumunu yapar ve yüzdelik kusur paylaşımı verir.

Kusur oranları örnek

• Hızlı araç - yavaş araca çarparsa %80-100 arkadaki kusurlu
• Kırmızıda geçen araç kaza yaparsa %100 kusurlu
• Alkollü sürücü: Kusur tespitinde aleyhine karine
• Yaya yeşilde geçerken araç çarparsa %100 araç kusurlu
• Yaya kırmızıda geçerken: genelde %50-70 yaya kusurlu

Trafik sigortası (Zorunlu Mali Sorumluluk)

Ne karşılar

Kaza yapan aracın kusuru oranında, mağdur üçüncü şahıslara verilen:

• Maddi zarar (araç tamiri, değer kaybı)
• Bedeni zarar (tedavi, geçici iş göremezlik, sürekli maluliyet, destekten yoksun kalma)

Teminat limitleri (2026)

Her yıl KTK 92. madde ve Hazine Müsteşarlığı Genelgesi ile güncellenir. 2026 indicative tutarlar (kaza başına):

• Bedeni zarar: 1.250.000 TL (kişi başı), araç başı 6.500.000 TL
• Maddi zarar: 150.000 TL (araç başı), 300.000 TL (kaza başı)

Limit aşımında fark faildan talep edilir (TBK m. 49).

Neleri karşılamaz

• Sürücünün kendi yaralanması (kazayı yapan sürücü için koltuk sigortası ayrı)
• Tam aile (eş, çocuk) bedeni zararı da karşılanmaz (sigorta özel şartları)
• Kasıtlı zararlar
• Sürücünün alkollü olması durumunda rücu hakkı sigortacıya tanınır

KASKO sigortası

Ne karşılar

Kendi aracın zararı:

• Çarpma, çarpışma (kusuru fark etmeksizin)
• Yangın, hırsızlık
• Sel, deprem (ek teminat)
• Terör (ek teminat)

KASKO'da anlaşmazlık

Sigorta eksik tazminat öderse veya reddederse:

1. Sigorta Tahkim Komisyonu (Sigortacılık Kanunu m. 30): Limitsiz, ücretsiz, 4 ay içinde karar.
2. Mahkeme: Tüketici mahkemesi (gerçek kişi) veya asliye ticaret mahkemesi (tüzel kişi).

Bedeni zarar kalemleri

1. Geçici iş göremezlik tazminatı

Kişinin iyileşme süresince işe gidememesinden doğan gelir kaybı. Hastane raporu, SGK geçici iş göremezlik belgesi esas alınır.

2. Sürekli maluliyet (iş gücü kaybı)

Kaza sonrası kalıcı sakatlık varsa "sürekli iş gücü kayıp oranı" belirlenir. Bu oran Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit Yönetmeliği'ne göre hesaplanır.

Hesaplama formülü (sadeleştirilmiş): Maluliyet tazminatı = [aylık kazanç × 12 × iş görme süresi × maluliyet oranı] × sermayeleştirme katsayısı

Yaşam tablosu ve PMF (Hak Sahibinin Progresif İhtimal Faktörü) dikkate alınır. Yargıtay uygulamasında PMF 1960 tablosu kullanılırdı; güncel içtihatlarda TRH 2010 tablosu tercih ediliyor.

3. Destekten yoksun kalma tazminatı

Ölüm hâlinde, ölenden destek gören kişilerin gelir kaybı. Eş, çocuk, anne-baba destek kapsamındadır.

Yararlananlar ve yıllar:

• Eş: ömür boyu (evlenme ihtimali dikkate alınır)
• Çocuk: 18 yaş (öğrenimdeyse 25)
• Anne-baba: ölene kadar (yaşam tablosu)

4. Tedavi giderleri

Hastane, ilaç, tahlil, fizik tedavi. Özel sağlık kuruluşu faturalandırması kabul edilir; ancak SGK ile anlaşmalı olmayan tedaviler için fatura + makbuz gerekir.

5. Manevi tazminat

TBK m. 56 gereği hâkim, zarar görenin veya yakınlarının duyduğu elem ve üzüntüyü dikkate alarak uygun bir tazminat belirler. Uygulamada:

• Hafif yaralanma: 15.000-50.000 TL
• Ağır yaralanma / %10+ maluliyet: 50.000-200.000 TL
• Ölüm — yakınlar için: 100.000-500.000 TL

Maddi zarar (araç hasarı)

Onarım gideri

Aracın onarımı için ekspertiz değeri. Servis faturası veya yetkili eksper raporu.

Değer kaybı

Aracın piyasa değerindeki azalma. Aracın kaza geçirmiş olması bile değer kaybı sebebidir. Hesaplama:

Değer kaybı = Kazadan önce rayiç – Onarım sonrası rayiç

Yargıtay 17. HD'nin benimsediği yöntem: aracın yaşı, kilometresi, hasar derecesi, piyasa emsalleri üzerinden bilirkişi hesabı.

Ticari zarar

Taksi, kamyon gibi aracın gelir kaybı; tamirde geçen süre kadar.

Tazminat sürecinin adımları

1. Sigortaya başvuru (zorunlu ön yol)

KTK m. 97'ye göre dava açmadan önce sigortaya başvurulmalıdır. Başvuru dilekçesi + belgelerle birlikte. Sigorta 15 iş günü içinde cevap vermelidir.

Teklifi yetersiz bulursanız dava açma hakkınız doğar.

2. Sigorta Tahkim Komisyonu

Alternatif yol — 5684 s.k. m. 30. Ücretsiz, hızlı (4 ay), limitsiz uyuşmazlıklar için 500.000 TL altındaki alacaklarda hızlı etkilidir. Üye sigorta şirketinden (Türkiye'de faaliyet gösteren tüm sigorta şirketleri üyedir) tazminat talebi. Komisyon kararı 5 iş günü içinde itirazsız kesinleşir.

3. Dava yolu

Sigortaya karşı: asliye ticaret / tüketici mahkemesi (fertte tüketici) Sürücüye karşı: asliye hukuk mahkemesi Ceza davası varsa ayrıca adli süreç.

4. Güvence Hesabı

Aracın sigortası yoksa, araç kaçmışsa, sigorta şirketi iflas etmişse Güvence Hesabı devreye girer (KTK m. 108). Hazine Müsteşarlığı bünyesinde, tüm trafik sigortası primlerinden pay alınarak oluşturulur. Bedeni zararlar için talep edilebilir; maddi zarar (araç hasarı) karşılanmaz.

Zamanaşımı süreleri

KTK m. 109:

• 2 yıl — zararı ve faili öğrenme tarihinden itibaren
• 10 yıl — zararı doğuran olay tarihinden itibaren
• Ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır (taksirle öldürmede 15 yıl)

Zamanaşımı kaza anı veya doktorun kesin maluliyet raporu verdiği tarihten işlemeye başlar. Maluliyet raporu kritiktir — "zararın öğrenilmesi" olarak o tarih kabul edilir.

Cezai sorumluluk

Trafik kazası cezai sorumluluğu da doğurabilir:

• Taksirle öldürme (TCK m. 85): 2-6 yıl, bilinçli taksirde 3-9 yıl
• Taksirle yaralama (TCK m. 89): 3 ay-1 yıl (basit), 6 ay-3 yıl (ağır), bilinçli taksirle artırılır
• Alkollü araç kullanma (TCK m. 179 + KTK m. 48): İdari ceza + 6 ay-2 yıl hapis (promil yüksekse)

Mağdur veya yakınları şikayetçi olabilir; bazı hâllerde şikayete bağlıdır (basit yaralanma).

Sigorta ile anlaşma vs dava

Sigortanın teklifi yetersizse

Sigortanın yaptığı teklif, gerçek zarardan düşük olabilir. Nedenler:

• Kusur oranı lehine yorum
• Değer kaybı düşük
• Manevi tazminat hesaplanmıyor
• PMF hesabı işçinin aleyhine

Dava pratiği

Dava açmakta tereddüt etmeyin; zamanaşımı 2 yıldır. Dava masrafı ~%3-5 (harç + bilirkişi + keşif). Karşı vekalet ücreti kazanılırsa karşıdan alınır; aleyhe karar çıkarsa ödenir.

Öneri: Düşük miktar ve ıslah stratejisi — başlangıçta talep edilen tutarı düşük tutup bilirkişi sonrasında ıslahla artırın; harç riski düşer.

Belgeler kontrol listesi

• Trafik kaza tespit tutanağı
• Ehliyet, ruhsat, sigorta poliçesi
• Alkol raporu (varsa)
• Araç ekspertiz raporu
• Tamir faturaları
• Hastane raporları (tam teşekküllü)
• SGK hizmet dökümü
• Gelir belgesi (bordro, vergi levhası)
• Maluliyet raporu
• Ölüm varsa: ölüm belgesi, mirasçılık belgesi
• Tanık bilgileri

Önemli Tarih: Sigortaya 10 iş günü ihbar + KTK 2 yıl zamanaşımı. Ciddi maluliyet için maluliyet raporu almadan dava açmayın; bilirkişi zararı kesinleştirir.

Vaka örneği

Senaryo: Kaza sonucu %30 maluliyet, tedavi masrafı 150.000 TL, 3 ay iş kaybı, aylık maaş 40.000 TL, araç hasarı 200.000 TL, değer kaybı 50.000 TL. Kusur kendiniz %20, karşı taraf %80.

Tazminat hesapları (karşı taraf payı):

• Tedavi: 150.000 × 0,80 = 120.000 TL
• Geçici iş göremezlik: 3 × 40.000 × 0,80 = 96.000 TL
• Sürekli maluliyet (yaş ve PMF dahil yaklaşık): 1.200.000 TL × 0,80 = 960.000 TL
• Araç hasarı: 200.000 × 0,80 = 160.000 TL
• Değer kaybı: 50.000 × 0,80 = 40.000 TL
• Manevi tazminat: 200.000 TL (hâkim takdiri)

Tahmini toplam: ~1.576.000 TL. Trafik sigortası limitinin ötesi için fail kişiye dava yönelir.

Kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49-76
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 85, 89, 179
• Yargıtay 17., 4. Hukuk Daireleri kararları
• Sigorta Tahkim Komisyonu karar örnekleri