İş Davası Açma Rehberi: Arabuluculuktan Karara

İş davası nedir ve hangi durumlarda açılır

İş davası, 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6356 sayılı Sendikalar Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu çerçevesinde işçi ve işveren arasında doğan uyuşmazlıkların mahkeme yoluyla çözülmesidir. İşe iade, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti, UBGT (Ulusal Bayram ve Genel Tatil) ücreti, hafta tatili, asgari geçim indirimi, prim eksik yatırımı, mobbing, sendikal haklar ve sosyal güvenlik uyuşmazlıkları bu kategoriye girer.

Bu rehber, iş davası açmayı düşünen bir işçinin bilmesi gereken her şeyi — arabuluculuk zorunluluğundan zamanaşımına, delil toplamadan kazanç hesabına kadar — TR hukuk pratiği çerçevesinde ele alır.

Arabuluculuk zorunluluğu (7036 s.k.)

1 Ocak 2018'den itibaren bireysel ve toplu iş sözleşmelerinden kaynaklanan, işçi-işveren uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 gereği arabuluculuğa başvurulmadan açılan iş davası, usulden reddedilir.

Arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıklar

• İşe iade davası
• Kıdem ve ihbar tazminatı
• Fazla mesai, hafta tatili, UBGT ücretleri
• Yıllık izin ücreti
• Prim, ikramiye, sosyal haklar

Kapsam dışı olanlar

• İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat
• SGK prim eksikliği tespiti davaları (Kurum aleyhine)
• Hizmet tespiti davaları (SGK dahil olarak)

Arabuluculuk süreci

1. Başvuru: İşçi veya işveren, adalet komisyonu listesinden bir arabulucu seçerek başvurur. UYAP-Arabulucu Portalı üzerinden de seçim yapılabilir.
2. Toplantı: Arabulucu başvurudan itibaren 3 hafta içinde toplantı düzenler; zorunlu hâllerde 1 hafta daha uzatılır.
3. Anlaşma veya tutanak: Taraflar anlaşırsa ilam niteliğinde belge düzenlenir; anlaşamazlarsa son tutanak düzenlenir.
4. Dava açılır: Son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde dava açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; geçirilirse dava şartı eksikliğinden değil, esasen reddedilir.

Dikkat: Arabuluculuk toplantısına mazeretsiz katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumludur. İşçi işe iade talebinde bulunacaksa toplantıya katılım kritiktir.

Zamanaşımı süreleri (2017 sonrası)

7036 sayılı Kanun ile 4857 s.k. m. 32'ye eklenen düzenleme sonrası iş hukuku zamanaşımı tablosu aşağıdaki gibidir:

Önemli Tarih: İşe iade için 1 ay hak düşürücü süre işler. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmazsanız işe iade talep edemezsiniz. İş güvencesi kapsamındaki işçi (en az 6 ay kıdemli, 30+ işçili işyeri) açısından bu süre kritiktir.

Dava açma şartları ve yetki

İş davaları iş mahkemelerinde görülür (7036 m. 5). İş mahkemesinin kurulmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemeleri iş mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetkili mahkeme

• İşin görüldüğü yer (iş yeri) mahkemesi
• Davalının yerleşim yeri mahkemesi
• İşveren gerçek kişi değilse merkezinin bulunduğu yer

İşçi, bu seçenekler arasından kendisi için en uygun olanı seçebilir. Yetki sözleşmeleri iş hukukunda geçersizdir (işçi aleyhine değiştirilemez).

Delil toplama: kritik adımlar

İş davasında delil yükü büyük ölçüde işçi üzerindedir; çünkü ücret, fazla mesai gibi kalemleri ispat yükü iddia eden tarafa aittir.

1. Resmi kayıtlar

• SGK hizmet dökümü: e-Devlet üzerinden indirilebilir. Giriş-çıkış tarihleri, prim günleri ve ödenen prime esas kazançlar burada.
• Vergi dairesi kayıtları: Bordro kayıtları doğrulaması.
• İŞKUR kayıtları: İşsizlik sigortası başvurusu için.

2. İş yerinden gelen belgeler

• Maaş bordroları (imzalı nüsha önemli)
• Çalışma belgesi
• İhtarname, uyarı yazıları
• Yıllık izin formları
• Mesai çizelgeleri, puantaj kayıtları

3. Banka kayıtları

Son 5 yıllık maaş hesabı ekstresi. Elden ödeme iddiasında banka dışı kalemler belirleyici olur.

4. Dijital deliller

• WhatsApp mesajları (iş talimatı, mesai içerikli)
• E-posta yazışmaları
• SMS
• Kart geçiş sistemleri (PDKS)
• Araç takip sistemi logları

5. Tanık

En az 2 tanık önerilir. Mesai yapılan günleri, işyeri koşullarını, işverenin tutumunu bilen iş arkadaşları. Yargıtay, tanık beyanını tek başına yeterli görür ancak çelişki hâlinde bordroya öncelik verir.

6. Bilirkişi raporu

Hâkim, fazla mesai, hafta tatili ve UBGT hesapları için bilirkişiye gönderir. Bilirkişi tanık beyanı + puantaj üzerinden hesaplama yapar. Rapor lehinize değilse itiraz süresi 2 haftadır.

Kıdem ve ihbar tazminatı

Kıdem tazminatı

1475 s.k. m. 14'e göre aşağıdaki hâllerde işçi kıdem tazminatına hak kazanır:

• İşverence iş akdinin haklı sebepsiz feshi
• İşçinin haklı sebeple feshi (İK m. 24): Sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymama, zorlayıcı sebep
• Askerlik
• Emeklilik, yaşlılık aylığı bağlanması
• Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde feshi
• Ölüm (mirasçılara)
• 3600 gün prim + 15 yıl sigortalılık koşulu (SGK çıkış yazısıyla)

Hesaplama

Kıdem tazminatı = Brüt son giydirilmiş ücret × yıl sayısı

Bir yıldan artan süre orantılı hesaplanır. Kıdem tavanı her yıl memur ikramiyesi kadar açıklanır; 2026 için yaklaşık 40.000 TL (güncel oran memur maaş katsayısına bağlı).

"Giydirilmiş ücret" içine şunlar girer: yemek, yol, sosyal yardımlar, yakacak, ikramiye, prim (düzenli verilenler).

İhbar tazminatı

İK m. 17'ye göre belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden taraf, karşı tarafa ihbar tazminatı öder.

İşe iade davası

Şartlar (İK m. 18)

1. 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyeri
2. En az 6 ay kıdem
3. Belirsiz süreli iş sözleşmesi
4. Geçerli sebep yokluğunda fesih

Süreç

1. Fesih bildirimi alındıktan itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru.
2. Arabuluculuk sonuçsuz: son tutanak + 2 hafta içinde dava.
3. Dava ortalama 4-8 ay sürer.
4. İşçi işe iadeyi kazanırsa 1 ay içinde işverene başvurmalıdır.
5. İşveren işe başlatırsa boşta geçen 4 aya kadarki ücret + işe başlatmama tazminatı (4-8 aylık ücret) ödenir.

Öneri: İşe iade kararı kesinleşse bile, işveren sizi geri almak zorunda değildir. Almazsa işe başlatmama tazminatı (İK m. 21) + boşta geçen süre ücreti ödemek zorundadır. Çoğu davada işveren geri almak yerine tazminat ödemeyi tercih eder.

Fazla mesai ve diğer kalemler

Fazla mesai (İK m. 41)

Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla mesaidir. Ücreti %50 zamlı ödenir. Gece çalışması (20:00-06:00) 7,5 saati aşamaz.

Yıllık 270 saat üst sınır vardır (işçi rızasıyla yapılabilir).

Hafta tatili (İK m. 46)

Haftada 6 iş günü çalışan işçiye 1 gün tatil verilir. Çalıştırılırsa ücret + %50 zam.

UBGT (Ulusal Bayram ve Genel Tatil)

2429 sayılı Kanun'da sayılan günlerde çalışan işçiye ek olarak bir günlük ücret ödenir. 2026 için bu günler 13 gün civarındadır.

Yıllık izin (İK m. 53)

• 1-5 yıl: 14 iş günü
• 5-15 yıl: 20 iş günü
• 15+ yıl: 26 iş günü
• 18 yaş altı ve 50 yaş üstü: asgari 20 iş günü

Kullanılmayan izin ücret olarak ödenir; ancak hizmet devam ediyorsa talep edilemez — sadece fesihte.

Dava masrafları ve yargılama giderleri

İşçi aleyhinde davayı kaybederse karşı vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin tamamından sorumlu olur. Risk yönetimi için:

• Adli yardım (HMK m. 334): Geliri asgari ücretin altında olanlar.
• Düşük talep + ıslah: Dilekçeyle düşük bedelle açıp bilirkişi raporu sonrası artırma.

Baro asgari ücret tarifesi 2026'ya göre vekalet ücreti: İş davası için bölümlere göre 17.000-40.000 TL alt sınır.

Kazanç senaryoları: net eline geçecek

Tipik bir dava örneği:

Senaryo: 5 yıl çalışmış işçi, brüt aylık giydirilmiş ücret 35.000 TL, haftada 50 saat çalışmış (5 saat fazla mesai), UBGT'de çalışmış, yıllık iznini kullanmamış.

Hesap kalemleri:

• Kıdem: 5 × 35.000 = 175.000 TL (tavan kontrolü)
• İhbar: 8 hafta × (35.000 / 4,33) ≈ 64.665 TL
• Fazla mesai (5 yıl × 45 hafta × 5 saat × saatlik ücret × 1.5): yaklaşık 180.000 TL
• UBGT (13 × 5 × günlük ücret): 78.000 TL
• Yıllık izin (5 × 14 gün): 54.000 TL

Toplam brüt alacak: ~551.000 TL

Gelir vergisi ve SGK primi kıdem-ihbar dışında kesilir. Fazla mesai ve izin ücretleri brütten nete dönüşür (~%30 kesinti). Net tahmini: 380.000-420.000 TL.

Sık yapılan hatalar

• İhtarname çekmeden iş yerini terk etmek. İşçi haklı sebeplerini noter ihtarı ile bildirmeden terk ederse "istifa" karinesi doğar.
• İstifa dilekçesi imzalamak. Baskı altında imzalanan istifa irade fesadı ile iptal edilebilir ama ispatı zordur.
• İbraname imzalamak. TBK m. 420 gereği fesihten itibaren 1 ay geçmeden ödenen ibranameler geçersizdir. Ancak uygulamada sorun çıkarıyor.
• WhatsApp delilini silmek. Fesih sonrası grubu terk etmek, sohbeti temizlemek — deliller kaybolur.
• Tanıkları hazırlamamak. Mahkemede soru sorulacağı için tanığın hangi konularda ne bildiğini önceden konuşmak (telkin etmek değil, hazırlamak) kritiktir.

İş davası süreci özet akış

`` Fesih/uyuşmazlık → Arabulucuya başvuru (zorunlu) ↓ Anlaşma? Evet → İlam niteliğinde belge (sona erer) ↓ Hayır Son tutanak → 2 hafta içinde dava ↓ Tensip kararı → Cevap dilekçesi (2 hafta) ↓ Ön inceleme duruşması (1 celse) ↓ Tahkikat: tanıklar, bilirkişi (2-4 celse) ↓ Karar (8-14 ay) ↓ İstinaf (2 hafta) → BAM 6-10 ay ↓ Temyiz (sınırlı miktar + konular) → Yargıtay 6-18 ay ``

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 393-469)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• 1475 sayılı Kanun m. 14 (Kıdem Tazminatı)
• Yargıtay 9., 10., 22. ve 7. Hukuk Daireleri kararları
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Genelge ve Tebliğleri