İhbar Tazminatı

İhbar Tazminatı Nedir?

İhbar tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesinde düzenlenen ve belirsiz süreli iş sözleşmelerinin bildirimsiz feshinde gündeme gelen bir tazminat türüdür. Kıdem tazminatından farklı olarak, tarafların sadece bildirim süresine uymaması durumunda doğar. Yani iş sözleşmesi feshedilirken yasada öngörülen önel tanınmamışsa, öneli tanımayan taraf diğerine ihbar tazminatı ödemek zorundadır.

Bu kurumun iki temel amacı vardır: (i) işçiye yeni bir iş bulabilmesi için makul bir süre tanımak, (ii) işverene yerine yeni bir çalışan temin edebilmesi için zaman kazandırmak. Bildirim süresine uyulmayan durumda bu işlevi para olarak karşılamak gerektiği için tazminat biçiminde bir telafi öngörülmüştür.

Bildirim (İhbar) Süreleri

4857 sayılı İş Kanunu m.17'ye göre bildirim süreleri, işçinin kıdemine bağlı olarak kademeli biçimde artar:

• İşi 6 aydan az sürmüş işçi için: 2 hafta
• İşi 6 ay – 1,5 yıl arasında sürmüş işçi için: 4 hafta
• İşi 1,5 yıl – 3 yıl arasında sürmüş işçi için: 6 hafta
• İşi 3 yıldan fazla sürmüş işçi için: 8 hafta

Bu süreler asgaridir; taraflar iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile süreleri artırabilir, ancak aşağıya çekemez. Yargıtay uygulamasında üst sınır aranmamakla beraber, fahiş biçimde artırılmış sürelerin dürüstlük kuralına aykırı olabileceği dikkate alınır.

İhbar Tazminatı Kim Tarafından Ödenir?

İhbar tazminatı iki yönlüdür: bildirim süresine uymayan hangi taraf ise diğerine öder.

• İşveren bildirim süresine uymadan işçiyi çıkardığında, işçiye ihbar tazminatı öder.
• İşçi bildirim süresi vermeden istifa ederse, işverenine ihbar tazminatı ödemek zorundadır (uygulamada bu daha az rastlanır ancak hukuken mümkündür).

Pratikte işveren genellikle bu süreleri peşinen paraya çevirerek ödemeyi tercih eder.

Hesaplama Yöntemi

İhbar tazminatı, işçinin bildirim süresine denk gelen giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Örneğin 5 yıl kıdemi olan bir işçinin bildirim süresi 8 haftadır; bu halde 8 haftalık brüt ücret tutarı tazminat olarak ödenir.

İhbar tazminatı kıdem tazminatından farklı olarak tavan uygulamasına tabi değildir. Ayrıca ihbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesilir; ancak SGK primi kesilmez. Bu vergi farkı, uygulamada işçinin eline geçen net tutar açısından önemlidir.

İhbar Tazminatı Hangi Durumlarda Ödenmez?

İhbar tazminatı, haklı nedenle fesih halinde ödenmez. Çünkü haklı fesih, tarafa derhal fesih hakkı verir; bildirim süresi beklemeksizin sözleşmeyi sona erdirme yetkisi tanır.

• İşveren, İş K. m.25/II uyarınca ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışlar sebebiyle işçiyi haklı olarak çıkardıysa ihbar tazminatı ödemez.
• İşçi, İş K. m.24 kapsamında haklı bir nedene dayanarak sözleşmeyi feshettiyse kendisi ihbar tazminatı ödemekle yükümlü olmaz. Ancak bu durumda işverenden de ihbar tazminatı talep edemez (çünkü haklı fesih bildirim süresi gerektirmez).
• Belirli süreli iş sözleşmelerinde ihbar tazminatı gündeme gelmez; çünkü bildirim süreleri belirsiz süreli sözleşmelere özgüdür.

İhbar Öneli Kullandırma

İşveren, işçiyi çıkarmaya karar verdiğinde ihbar süresini fiilen kullandırabilir; bu halde işçi ihbar süresi boyunca çalışmaya devam eder, ücretini alır. Bu süre içinde işçiye yeni iş arama izni verilmesi zorunludur: Günde en az iki saat iş arama izni, işçinin çalışma süresinden sayılır ve bu süre birleştirilerek toplu kullandırılabilir. İş arama iznini vermeyen işveren, bu süreye ait ücreti ayrıca ödemek zorundadır.

Kıdem Tazminatı ile Farkları

İki tazminat sıkça karıştırılır ancak farklıdır:

• Kıdem tazminatı, sözleşmenin sona erme sebebine bağlıdır; belirli hallerde doğar ve en az 1 yıl kıdem şart koşar.
• İhbar tazminatı, bildirim süresine uymamaya bağlıdır; kıdem şartı aranmaz ancak süreler kıdeme göre değişir.
• Kıdem tazminatında her yıl için 30 gün esası varken, ihbar tazminatında 2-8 hafta arası kademeli süre vardır.
• Kıdem tazminatından sadece damga vergisi kesilirken, ihbar tazminatından gelir vergisi de kesilir.

Zamanaşımı

İhbar tazminatında zamanaşımı süresi kıdem tazminatı ile aynı paralelde düzenlenmiştir. 25.10.2017 sonrası doğmuş alacaklarda 5 yıllık zamanaşımı uygulanır. Süre fesih tarihinden itibaren başlar; arabuluculuk başvurusu zamanaşımını keser.

Uygulamada Dikkat Edilecek Hususlar

Uygulamada işverenler, işçiyi savunma almaksızın ani şekilde çıkardığında hem kıdem hem ihbar tazminatına mahkûm olurlar. Disiplin sürecine uyulmaması, savunma alınmaması, feshin yazılı yapılmaması gibi usul hataları, işverenin "haklı nedenle fesih" iddiasını zayıflatır. İhbar tazminatı miktarının brüt mü net mi olduğu konusunda mahkemeler brüt esasını kabul eder.