Anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi?

Prensip olarak evet. TMK m. 166/3 uyarınca taraflar duruşmada bizzat bulunur, protokol hâkim tarafından onaylanırsa karar aynı gün verilir. Ancak hâkim protokolü dengesiz bulursa değişiklik önerebilir ya da süreyi ertelemesini isteyebilir. Protokol, çocukların üstün yararına aykırıysa hâkim reddedebilir ve dava çekişmeliye dönüşebilir. Duruşma öncesi iyi hazırlanmış, nafaka-velayet-mal paylaşımı ayrıntılı düzenlenmiş bir protokolle gidilirse aynı gün karar alınabilir; karar tebliğ edildikten sonra 2 haftalık istinaf süresi geçtiğinde boşanma kesinleşir ve nüfusa işlenir.

Boşanma davasını açan eş her zaman tazminat öder mi?

Hayır. Tazminatın ödeyecek tarafı belirleyen şey davayı açan değil, **kusur derecesidir**. TMK m. 174 uyarınca daha az kusurlu eş; boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedeleniyorsa maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğradıysa manevi tazminat isteyebilir. Davayı açan eş kusursuz veya az kusurlu ise karşı taraftan tazminat almaya hak kazanır. Her iki eş de eşit kusurlu ise hiçbiri tazminat alamaz. Ağır kusurlu eş davayı açmış olsa bile tazminat ödemek zorunda kalabilir.

Nafaka ne zaman sona erer?

Nafakanın türüne göre değişir. Çocuk için verilen iştirak nafakası 18 yaş dolunca biter; çocuk öğrenime devam ediyorsa 25 yaşına kadar uzayabilir. Yoksulluk nafakası TMK m. 175 gereği alacaklının durumunda iyileşme olduğunda, evlenmesi hâlinde ya da ölüm hâlinde biter. 2022 Anayasa Mahkemesi kararı sonrası süresiz yoksulluk nafakası tartışmalı hâle gelmiştir; mahkemeler bugün genelde süreli (2-10 yıl) veriyor. İştirak nafakası çocuk kendi geçimini sağlayacak duruma gelince dava yoluyla durdurulabilir.

Eşim boşanmak istemiyor, ne yapabilirim?

Tek taraflı boşanma mümkündür. TMK m. 166/1 gereği evlilik birliğinin temelden sarsıldığını ispatlamanız yeterlidir. Bunun için sürekli tartışmalar, iletişimsizlik, aile içi şiddet, ekonomik şiddet, cinsel soğukluk, güven sarsıcı davranışlar gibi olguları tanıklarla ve belgelerle ispatlamalısınız. Eş itiraz etmiyorsa dava kolaylaşır. İtiraz ediyorsa ve sizin kusurunuz daha ağırsa dava reddedilebilir. 3 yıldır ayrı yaşanıyorsa ve önceki boşanma davası reddedilmişse TMK m. 166/4 gereği kesin boşanma sebebi oluşur; dava reddedilemez.

Eşim beni aldatıyor, dava açmadan önce ne yapmalıyım?

Delilleri hukuka uygun yollarla toplayın ve kronolojik bir dosya oluşturun. Otel kaydı, sosyal medya paylaşımı, kredi kartı hareketi, tanık beyanı, eşinizin kendi rızasıyla size gösterdiği mesajlar delil olur. Eşinizin telefonuna gizlice casus yazılım kurmak, izinsiz şifre kırmak gibi yöntemlerle toplanan delil hukuka aykırıdır ve mahkemede kullanılamaz; üstelik size ceza davası açtırabilir. Zina sebebinde **6 ay hak düşürücü süre** işler. Öğrendiğiniz andan itibaren 6 ay içinde dava açmalısınız. Süreyi kaçırırsanız TMK m. 166 genel sebebine dayanabilirsiniz.

Boşanma davası ne kadar sürer?

Anlaşmalı boşanma 2-4 hafta içinde karar aşamasına gelebilir; kesinleşme ek 2 hafta alır. Çekişmeli boşanma ilk derecede 12-18 ay, istinaf dâhil ortalama 2 yıldır. Delil bolluğu, tanık sayısı, bilirkişi ve uzman görüşü ihtiyacı, mahkemenin iş yükü ve tarafların yerine getirmesi gereken usul işlemleri süreyi uzatır. Velayet uyuşmazlığı varsa pedagojik inceleme, mal paylaşımı çekişmeliyse bilirkişi raporu gerekir. Süreci kısaltmanın en etkili yolu delilleri dava dilekçesiyle birlikte vermek ve ön inceleme aşamasında tüm konuları ortaya koymaktır.

Boşandıktan sonra soyadımı kullanmaya devam edebilir miyim?

Evet, şartlı olarak. TMK m. 173/2 uyarınca kadın, boşanma sırasında hâkimden eski kocasının soyadını kullanmaya devam etme iznini alabilir. Bunun için ya koca kabul eder ya da kadının bu soyadı kullanmasında önemli bir menfaati bulunmalıdır (mesleki tanınmışlık, çocukların aynı soyadını taşıması gibi). Kadın sonradan evlenir veya hâkim tarafından izin kaldırılırsa soyadı kullanma hakkı sona erer. Protokolde açıkça düzenlenmesi ileride çıkacak uyuşmazlıkları önler.

Yurt dışında aldığım boşanma Türkiye'de geçerli mi?

Kendiliğinden geçerli değildir. Karar Türk hukuk düzenine tanıma veya tenfiz davası yoluyla dâhil edilmelidir (MÖHUK m. 50-59). 1 Şubat 2018 sonrası mevzuat değişikliğiyle yurt dışında boşanmış Türk vatandaşları konsolosluk veya nüfus müdürlüğü aracılığıyla **idari tescil** yoluyla doğrudan nüfus kayıtlarına işlenebilir. İdari tescil için her iki eşin birlikte başvurması, kararın kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine aykırı olmaması gerekir. Tek taraflı başvuru veya çekişme varsa tanıma-tenfiz davası açılmalıdır; dava ortalama 6-10 ay sürer.

Mal paylaşımı davası boşanma davasıyla birlikte mi açılmalı?

Birlikte açılabilir veya boşanma kesinleştikten sonra ayrıca açılabilir. Tercih tamamen stratejiktir. Birlikte açmak süreci uzatır çünkü mal rejimi tasfiyesi bilirkişi, keşif, gayrimenkul değer tespiti gerektirir. Pek çok avukat önce boşanmayı kesinleştirmeyi, sonra ayrı mal paylaşımı davası açmayı önerir. Boşanma kesinleştikten sonra **10 yıllık zamanaşımı** (TBK m. 146) işler; bu süre içinde dava açabilirsiniz. Uyarı: mal kaçırma şüphesi varsa boşanma davasında ihtiyati tedbir talep etmek kritiktir; aksi hâlde eş kayıtları devredebilir.

Velayet değişikliği mümkün mü?

Evet. TMK m. 183 uyarınca velayet hakkı sahibinin durumunda önemli bir değişiklik olması hâlinde velayet hâkim kararıyla değiştirilebilir. Örnek durumlar: velayet sahibi ebeveynin ölümü, ağır hastalığı, çocuğu ihmali, yeni bir evlilikle çocuğun ortamının bozulması, çocuğun kendi iradesiyle diğer ebeveyne gitmek istemesi (8 yaş üstü). Dava, çocuğun yerleşim yeri aile mahkemesinde açılır. Mahkeme pedagog/psikolog görüşü alır, gerekirse çocuğu dinler. Süreç 6-12 ay arasında değişir; ciddi tehlike varsa tedbiren velayet değişikliği anında yapılabilir.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Süreci: Baştan Sona Rehber

Boşanma nedir ve kaç türü vardır

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 161-184 arasında düzenlenen boşanma, evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Hukuki açıdan boşanma davaları ikiye ayrılır: anlaşmalı boşanma (TMK m. 166/3) ve çekişmeli boşanma. İkisi arasındaki fark yalnızca süre değil; delil yükü, masraf, psikolojik maliyet ve sonuçların öngörülebilirliği açısından da kritiktir. Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma ve sonuçlarında (nafaka, velayet, mal paylaşımı, ziynet eşyaları) tam mutabık kaldığı, tek celsede karara bağlanabilen hızlı yoldur. Çekişmeli boşanma ise eşlerden birinin ya boşanmak istemediği ya da sonuçlar üzerinde anlaşılamadığı durumda açılır ve ortalama 1,5-2 yıl sürer.

Bu rehberde her iki süreci adım adım, gerçek mevzuat atıflarıyla ve sık karşılaşılan sorunlara çözüm önerileriyle ele alıyoruz. Boşanmayı düşünen herkesin ihtiyaç duyacağı tüm pratik bilgileri tek yerde bulacaksınız.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

TMK m. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma için üç şart birlikte aranır:

Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı. Nikahtan önce evli görünmek yeterli değil; resmi nikah tarihi esas alınır. Bir yıl dolmadan anlaşmalı dava açılamaz; açılırsa mahkeme çekişmeli olarak görmek zorundadır.
Eşler birlikte başvurmalı veya biri diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir. Dilekçe tek imzalı da olabilir ancak duruşmada her iki taraf bizzat hazır bulunmalıdır.
Hâkim tarafları bizzat dinlemeli ve iradelerinin serbest olduğuna kanaat getirmelidir. Vekille katılım kabul edilmez; taraflar mutlaka duruşmaya katılır.

Ayrıca eşlerin imzaladığı boşanma protokolü hâkim tarafından uygun bulunmalıdır. Protokol dengesizse hâkim değişiklik önerebilir; taraflar kabul etmezse dava çekişmeliye döner.

Protokolde bulunması gereken asgari konular

Kapsamlı bir anlaşmalı boşanma protokolünde aşağıdaki kalemlerin hepsi açıkça düzenlenmelidir. Eksik bırakılan konu ileride yeni davalara kapı aralar:

Velayet düzenlemesi (ortak çocuklar için münferit velayet, birlikte velayet 2017 sonrası mümkün)
Kişisel ilişki (ziyaret) günleri: hafta içi, hafta sonu, yarıyıl ve yaz tatili programı
İştirak nafakası: çocuk başına aylık tutar ve TÜFE endeksine bağlı artış şartı
Yoksulluk nafakası (TMK m. 175): süresiz veya süreli, tutar, ödeme günü
Maddi ve manevi tazminat (TMK m. 174): peşin veya irat şeklinde
Mal rejimi tasfiyesi: hangi mallar kime kalacak, gayrimenkul devri
Düğün takıları ve ziynet eşyaları
Ortak banka hesapları, araç, borçlar
Soyadı: kadının evlilik soyadını koruyup korumayacağı (TMK m. 173)

Çekişmeli boşanmada genel sebep: evlilik birliğinin temelden sarsılması

TMK m. 166/1-2 çekişmeli boşanmanın genel sebebini düzenler: Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Bu sebebe dayanılırken davacının kusurunun daha ağır olmaması veya karşı tarafın itiraz etmemesi şartı aranır.

Uygulamada Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, "temelden sarsılma" için şu olguları kabul eder:

Sürekli tartışma, karşılıklı aşağılama
Cinsel ilişkiden kaçınma (tıbbi gerekçe olmaksızın)
Eşin ailesiyle hayatı çekilmez hâle getirme
Güven sarsıcı davranışlar (aldatma eşiğine varmamış ilişki dâhil)
Ekonomik şiddet (evin gideri karşılanmıyor)
İhtiyaçtan fazla alkol, kumar, uyuşturucu kullanımı

Dikkat: Boşanma davasında kusur analizi belirleyicidir. Daha az kusurlu eş nafaka ve tazminata hak kazanır; ağır kusurlu eş maddi-manevi tazminata mahkûm olur. Delil toplarken sadece olayı değil, kimin ne kadar kusurlu olduğunu gösteren vakaları kayıt altına alın.

Özel boşanma sebepleri

TMK m. 161-165 özel sebepleri düzenler. Özel sebeplerde kusur karinesi davalıda olduğu için ispat yükü hafifler.

Zina (TMK m. 161)

Evli bir kişinin karşı cins biriyle cinsel ilişkiye girmesi zinadır. İspat için fotoğraf, video, tanık, otel kaydı, WhatsApp mesajları kullanılabilir. Hak düşürücü süre: zinayı öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl (m. 161/2).

Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162)

Fiziksel şiddet, öldürme girişimi, sistematik küfür, aşağılama bu kapsama girer. 6 ay / 5 yıl hak düşürücü süre uygulanır. Darp raporu ve ASDEP kayıtları temel delildir.

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163)

Eşin küçük düşürücü bir suç işlemesi ya da fuhuş, bağımlılık gibi haysiyetsiz yaşam sürmesi boşanma sebebidir. Hak düşürücü süre yoktur; sebep devam ettiği sürece dava açılabilir.

Terk (TMK m. 164)

Eşin haklı sebep olmaksızın ortak konutu terk edip en az 6 ay dönmemesi ve usulüne uygun ihtarla davet edilmesine rağmen 2 ay içinde geri dönmemesi hâlinde açılabilir. İhtar, hâkim kararıyla çekilir; noterden çekilmiş ihtar geçerli değildir (Yargıtay HGK).

Akıl hastalığı (TMK m. 165)

Eşlerden birinin akıl hastalığı sebebiyle diğerinin birlikte yaşamasının kendisinden beklenemeyecek derecede çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın iyileşmeyeceğinin tam teşekküllü sağlık kurulu raporuyla saptanması gerekir.

Çekişmeli boşanmada süreç ve süreler

Dava dilekçesi yetkili aile mahkemesine verilir. Yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (HMK m. 9).

Süreç akışı

```

Dilekçe verilir (ilk itirazlar, tensip, ön inceleme bildirim)

↓

Cevap dilekçesi (2 hafta + 1 hafta uzatma)

↓

Ön inceleme duruşması — sulh teklifi, delil sunumu sınırlanır

↓

Tahkikat — tanık dinleme, bilirkişi, keşif

↓

Sözlü yargılama

↓

Hüküm (ortalama 12-18 ay)

↓

İstinaf (2 hafta) — BAM'de 6-12 ay

↓

Temyiz (sınırlı hâller) — Yargıtay 6-18 ay

```

Toplam süre: Çoğu davada ilk derece 12-18 ay + istinaf 6-12 ay = 2 yıl civarı. Delil bolluğu, tanık sayısı, bilirkişi ihtiyacı ve mahkemenin iş yükü süreyi doğrudan etkiler.

Dava açılırken istenebilecek tedbirler (TMK m. 169)

Hâkim, dava süresince geçici olarak aşağıdakilere karar verir:

Çocukların velayeti ve kişisel ilişki
Tedbir nafakası (hem çocuk hem eş için)
Ortak konutun hangi eşe tahsis edileceği
Banka hesabı tedbirleri
Pasaport ve yurt dışı çıkış tedbirleri (6284 kapsamında)

Nafaka türleri ve hesaplama mantığı

Türk hukukunda boşanma sonrası üç ana nafaka türü vardır:

Tür	Kim alır	Süre	Yasal Dayanak
Tedbir nafakası	Dava süresince eş ve çocuk	Dava sonuna kadar	TMK m. 169
İştirak nafakası	Çocuk (velayeti olmayan eşten)	18 yaş, öğrenimdeyse 25	TMK m. 182
Yoksulluk nafakası	Yoksullaşan eş	Süresiz (2022 AYM kararı sonrası tartışmalı)	TMK m. 175

Ayrıca boşanma yüzünden mevcut/beklenen menfaatleri zedelenen eş maddi tazminat (TMK m. 174/1), kişilik hakkı zedelenen eş ise manevi tazminat (m. 174/2) isteyebilir.

Nafaka tutarı nasıl belirlenir

Hâkim serbest takdir yetkisine sahiptir; ancak uygulamada şu ölçütler kullanılır:

Yükümlünün gelir durumu (maaş, kira geliri, ticari kazanç)
Çocuğun ihtiyaçları (yaş, okul, sağlık, sosyal çevre)
Alacak olan eşin geliri ve yaşam standardı
Evlilik süresince oluşturulan yaşam seviyesi

Öneri: Nafaka davası öncesinde SGK işe giriş kayıtlarını, banka ekstrelerini, tapu ve trafik kayıtlarını toparlayın. Yüksek tutarda nafaka talep ediyorsanız yükümlünün gelirini ispatlamanız gerekir.

Velayet

Velayet, çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve temsiline ilişkin kararları verme yetkisidir (TMK m. 335-351). Boşanma sırasında velayet münferit (tek eşe) veya birlikte (ortak) verilebilir. Birlikte velayet, Yargıtay 2. HD'nin 2017 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı sonrası taraflar anlaşırsa kabul edilmektedir.

Velayet kararında hâkim neye bakar

Çocuğun yaşı ve cinsiyeti (küçük çocuklar genellikle anneye)
Çocuğun alıştığı çevre, okul
Anne-babanın ekonomik-sosyal durumu
Psikolog/pedagog raporu (zorunlu değil ama çok yaygın)
8 yaş üstü çocukların görüşü (zorunlu değil ama alınır)

Mal rejimi ve mal paylaşımı

2002'de yürürlüğe giren TMK'da yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir (m. 218-241). Evlilik sırasında edinilen malların yarısı katılma alacağı olarak diğer eşe tanınır. İstisnalar:

Miras ve bağış yoluyla gelen mallar (kişisel mal)
Evlilik öncesi edinilen mallar (kişisel mal)
Kişisel kullanım eşyaları ve manevi tazminat

Mal paylaşımı davası boşanma davasıyla birlikte veya sonrasında ayrıca açılabilir. Sonrasında açılıyorsa boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı vardır (TBK m. 146).

Gayrimenkul kayden başkası adına ise

Tapu eşlerden birinin üzerine ise katılma alacağı parasal alacaktır, tapuyu almaz. Diğer eş ancak üçüncü kişilerden mal kaçırma amacıyla devir yapılmışsa muvazaa veya tasarrufun iptali davası açabilir.

Aldatma, şiddet ve terk: özel durumlar

Aldatma (zina)

Zina ispatlanırsa hâkim kusur oranını %100 karşı taraf aleyhine belirler. Yüksek tazminat çıkar. İspat için:

Otel kayıtları (kayıt şartıyla yetkili makamca)
Sosyal medya paylaşımları
WhatsApp mesajları (mahkeme delili olarak gönüllü ibrazla)
Tanık beyanları

Önemli: Hukuka aykırı elde edilen delil (örneğin eşin telefonuna gizlice kurulan casus yazılım) kabul edilmez. Boşanma davasında hukuka aykırı delil yasağı yüksek mahkeme içtihatlarıyla katıdır.

Şiddet

6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler alınabilir:

Uzaklaştırma kararı (en çok 6 ay, tekrar uzatılabilir)
İşyeri ve konuta yaklaşma yasağı
Silah bulundurma yasağı
Elektronik kelepçe
Haberleşmenin engellenmesi

Tedbir, karakola veya aile mahkemesine başvuruyla anında alınabilir.

Terk

Terk sebebine dayanmak için önce hâkim aracılığıyla ihtar çekilmelidir. İhtar tebliğinden itibaren iki ay beklenir. Dönmezse dava açılabilir.

Yabancı eşli boşanma ve tanıma-tenfiz

Yabancı eşle boşanma

Türkiye'de ikamet eden yabancı ile evli Türk vatandaşı Türk aile mahkemesinde boşanma davası açabilir. Uygulanacak hukuk MÖHUK m. 14'e göre:

Tarafların müşterek milli hukuku,
Yoksa müşterek mutad mesken hukuku,
Yoksa Türk hukuku.

Yurt dışında alınmış boşanma kararının Türkiye'de geçerliliği

Yurt dışında alınan karar Türkiye'de kendiliğinden geçerli değildir. Tanıma (kararın Türk hukuk düzeninde kabul edilmesi) veya tenfiz (kararın icra edilebilirliği) davası açılmalıdır. MÖHUK m. 50-59.

1.2.2018 tarihinden itibaren, yurt dışında evlenmiş Türk vatandaşları boşanmalarını mahallindeki konsolosluklar veya nüfus müdürlükleri aracılığıyla doğrudan tescil ettirebilir (idari tescil usulü). Karar nihai, kesin ve çelişkiye düşmemiş olmalı; her iki eş başvuruda bulunmalıdır.

Boşanma davasının masrafları

Dava masrafı iki kalemden oluşur:

Başvurma, peşin harç ve gider avansı: 2026 itibarıyla yaklaşık 4.000-6.000 TL.
Vekalet ücreti: Anlaşmalı boşanma 25.000-60.000 TL; çekişmeli boşanma yılda 60.000-200.000 TL arası değişir (şehir ve avukat deneyimi). Baro asgari tarife alt sınır getirir.

Dava kazanılırsa masraflar karşı tarafa yüklenir (HMK m. 323). Tarafların ekonomik durumu çok farklıysa adli yardım talep edilebilir (HMK m. 334-340); adli yardım kabul edilirse harç ve masraflar devlet tarafından karşılanır.

Duruşmaya hazırlık: pratik kontrol listesi

Nüfus kayıt örneği (e-Devlet)
Varsa önceki duruşma tutanakları, tebligatlar
Tanık listesi (ad, soyad, adres, tanıklık konusu)
Banka ekstreleri (son 5 yıl)
SGK hizmet dökümü
Tapu, trafik kayıtları
WhatsApp mesajları (kronolojik çıktı + CD)
Darp raporu, sağlık raporları
Psikolog/psikiyatri raporları
ASDEP/polis kayıtları

Önemli Tarih: Zina ve pek kötü davranış sebebinde 6 ay hak düşürücü süre kritiktir. Olayı öğrenmenizden itibaren 6 ay içinde dava açmazsanız özel sebebe dayanamazsınız, ancak genel sebebe (m. 166) dayanabilirsiniz.

Boşanma ve çocuk: psikososyal boyut

Hukuki süreç kadar çocukların duygusal sağlığı da önemlidir. Çocuğa süreç dilinin uygun şekilde anlatılması, velayet kararlarının pedagojik değerlendirmeye dayandırılması, ebeveynlik koordinasyonu ve terapi desteği alınması, uzun vadede çocuğun iyiliği açısından kritiktir. Aile mahkemeleri, Adalet Bakanlığına bağlı adli görüşmeci sistemleri ile tarafları yönlendirebilir.

Kaynaklar ve ilgili mevzuat

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 161-184
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK)
Yargıtay 2. HD içtihatları (2020-2025)
Anayasa Mahkemesi 2022/184 E. sayılı süresiz yoksulluk nafakası kararı