Adli Para Cezası Hesaplama
TCK m.52 uyarınca adli para cezası gün-karşılığı sistemiyle hesaplanır. Hâkim önce gün sayısını (5-730), sonra bir günün karşılığını (2026: 20-100 TL) belirler. Ödenmezse 1 gün APZ = 1 gün hapis cezasına çevrilir. Taksitli ödeme (2-60 ay) de mümkündür.
Adli para cezası nedir?
Adli para cezası, Türk Ceza Kanunu\'nun 52. maddesinde düzenlenen bir temel yaptırım türüdür. Kabahatler Kanunu\'ndaki idari para cezasından farklı olarak adli nitelikteki ceza mahkemeleri tarafından verilir; sicile işler ve adli sonuçlar doğurur. 2004 yılında 5237 sayılı TCK ile getirilmiş gün-karşılığı sistemi, cezanın mahkum olanın ekonomik durumuna uyarlanmasına olanak sağlar.
Hesaplama iki aşamalıdır: 1. Gün sayısı — kanunda suçun karşılığı olarak gösterilen asgari-azami arasında hâkim takdiriyle belirlenir. Asgari 5, azami 730 tam gündür (TCK m.52/1). 2. Bir günün karşılığı — failin ekonomik ve sosyal durumu dikkate alınarak 20-100 TL (2026 oranları) arasında belirlenir.
Bu sistem, cezanın hukuki ağırlığı ile ekonomik yükünü ayrıştırır: iki kişi aynı suçu işlese bile gün sayısı aynı olup gün karşılığı farklı olabilir. Yüksek gelirli failin günü 100 TL, düşük gelirlinin günü 25 TL olursa aynı 100 günlük ceza biri için 10.000 TL, diğeri için 2.500 TL olur. Bu hakkaniyet ilkesini sağlar.
Adli para cezası tek başına kanunda öngörülebilir (ör. karşılıksız yararlanma, bazı mali suçlar) veya hapis cezasıyla seçenek yaptırım olarak öngörülebilir (TCK m.50). 1 yıl ve altındaki kasten işlenen suçlarda veya tüm taksirli suçlarda hâkim hapis cezasını adli para cezasına çevirebilir.
Ödenmezse 1 gün adli para cezası = 1 gün hapis cezasına çevrilir (TCK m.52/2, 5275 s.k. m.106). Çevrilen hapis cezasının alt sınırı yoktur. 730 günlük adli para cezası = 2 yıl hapis demektir. Çevrilen hapis cezası 3 yılı aşmıyorsa denetimli serbestlik uygulanabilir (5275 m.105/A).
Taksit olanağı (TCK m.52/4): Ceza hâkim kararıyla 2\'den az olmamak ve 60\'ı geçmemek üzere eşit taksitlerde ödenebilir. Bir taksitin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan ceza muaccel olur ve ödenmezse hapse çevrilir.
Nasıl hesaplanır?
- 1
Kanundaki alt-üst sınırları kontrol edin
Her suçun TCK\'daki karşılığı farklıdır. Bazı suçlarda yalnız adli para cezası, bazılarında hapis ile seçenek olarak öngörülür. Kanunda adli para cezası denildiğinde başka bir sınır belirtilmemişse 5-730 gün sınırı uygulanır.
ÖrnekTCK m.157 dolandırıcılık: 1-5 yıl hapis ve 5000 güne kadar adli para cezası birlikte. - 2
Gün sayısını hâkim belirler
Hâkim, kanundaki sınırlar içinde gün sayısını belirler. Suçun ağırlığı, failin kastı, sonuç, pişmanlık, önceki sicil durumu gibi faktörler göz önüne alınır (TCK m.61).
ÖrnekBasit hakaret temel ceza 90 gün APZ; hâkim pişmanlığı dikkate alarak 60 güne indirebilir. - 3
Gün karşılığını tespit edin
TCK m.52/2 uyarınca bir günün karşılığı 20-100 TL (2026). Hâkim, failin ekonomik ve sosyal durumunu araştırır: aylık geliri, aile durumu, malvarlığı. Düşük gelirliye 20-30 TL; yüksek gelirliye 80-100 TL uygulanır.
ÖrnekAsgari ücretli fail için gün karşılığı 25 TL; aylık 100.000 TL kazanan için 80 TL olabilir. - 4
Toplam cezayı çarpım ile bulun
Toplam adli para cezası = Gün sayısı × Gün karşılığı. Örneğin 60 gün × 50 TL = 3.000 TL. Bu tutar, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Maliye veznesine yatırılmak üzere tebliğ edilir.
Örnek90 gün × 40 TL = 3.600 TL adli para cezası. - 5
Taksit seçeneği talep edin
Hâkim karar aşamasında veya kesinleşmeden sonra mahkemeden taksit talep edebilirsiniz. 2-60 ay arası taksit mümkündür. Taksit ödenmezse geri kalan tek seferde muaccel olur.
Örnek12.000 TL adli para cezası 12 ay taksitle ödenebilir: aylık 1.000 TL. - 6
Ödemezseniz ne olur?
30 gün içinde ödenmezse Cumhuriyet Başsavcılığı cezayı hapse çevirir (TCK m.52/2). 1 gün APZ = 1 gün hapis. Çevrilen hapis cezası 3 yılı aşmıyorsa denetimli serbestlik uygulanabilir.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
Adli para cezası aşağıdaki hallerde verilebilir:
- Kanunda yalnız adli para cezası öngörülmüş suçlarda — çek kanunu ihlali, bazı vergi suçları, karşılıksız yararlanma (TCK m.163).
- Hapis ve adli para cezasının birlikte öngörüldüğü suçlarda — dolandırıcılık, zimmet, güveni kötüye kullanma.
- Seçenek yaptırım olarak (TCK m.50) — 1 yıl ve altı kasten hapis, tüm taksirli suçlar.
- Erteleme alternatifi olarak (TCK m.51) — bazı durumlarda para cezası ertelenerek uygulanır.
Seçenek yaptırım (TCK m.50) kriterleri:
- Sanığın daha önce hapis cezasına mahkum edilmemiş olması.
- Suçun kanunda öngörülen cezasının 1 yıl ve altı hapis olması (kasıt suçu).
- Taksirli suçlarda süre sınırı yok; hapis cezası süresi ne olursa olsun çevrilebilir.
- Sanığın ödeme gücünün bulunması (gün karşılığı hesabında değerlendirilir).
Kısa süreli hapis yerine adli para cezası: Temel amaç kısa süreli hapsin (bir yıl ve altı) olumsuz sonuçlarından kaçınmaktır. Hapis yerine adli para cezası veya diğer seçenek yaptırımlar (kamu yararına çalışma, eğitim programı, belirli yerlere gitmeme) tercih edilir.
Adli para cezası alamayacak kişiler:
- Kasten işlediği suçtan önceden 1 yıl üzeri hapis cezası almış kişiler.
- Bir yılı aşan kasıtlı suç için (istisnalar dışında).
- Bazı özel kanunlarda seçenek yaptırım imkanı kapatılmış suçlar.
Adli para cezası sicile işler; ancak infaz edildiğinde (ödeme yapıldığında veya hapse çevrilip infaz olunduğunda) tekrar suç işlememe halinde belirli süreler sonunda adli sicilden silinir. Memuriyet, silah taşıma ruhsatı gibi konularda etki edebilir.
Yasal dayanak
Adli para cezası — gün karşılığı sistemi.
Seçenek yaptırım — hapis yerine adli para cezası.
Cezanın ertelenmesi.
Ceza tayini esasları.
Adli para cezasının hapse çevrilmesi ve infazı.
Denetimli serbestlik — 3 yıl altı hapis.
Emsal kararlar
Adli para cezası tespitinde hâkim önce kanundaki gün sayısı alt-üst sınırları içinde gün sayısını belirler, sonra failin ekonomik ve sosyal durumuna göre gün karşılığı tutarı tayin eder. Gün karşılığı tutarının gerekçesi kararda yazılmalı; asgari-azami sınırın dışına çıkılamaz. Gerekçe olmaksızın yüksek gün karşılığı tayin bozma sebebidir.
Ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrilmesi işleminde 5275 s.k. m.106 hükmü uygulanır: 1 gün APZ = 1 gün hapis. Çevrilen hapis cezasının alt sınırı yoktur. Ancak çevrilen hapis cezası 3 yılı aşmıyorsa 5275 m.105/A uyarınca denetimli serbestlik uygulanabilir. Cezanın ödenmesi halinde tahliye olunur; işleyen kısım düşülür.
TCK m.50 seçenek yaptırım olarak hapis yerine adli para cezasına çevirme hâkimin takdirindedir; ancak bu takdir hakkı gerekçelendirilmelidir. Failin ekonomik durumunun ödemeye yetmemesi tek başına çevirmeyi engellemez; taksit imkanı bulunmaktadır. Mahkemenin çevirme kararı vermemesi gerekçesiz ise bozmayı gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
Adli para cezasını ödeyemiyorsanız ilk adım taksit talebinde bulunmaktır (TCK m.52/4). Cumhuriyet Başsavcılığına veya kararı veren mahkemeye dilekçe vererek 2-60 ay arasında eşit taksit talep edin. Dilekçeye mali duruma ilişkin belgeler (maaş bordrosu, aile durumu, mal varlığı beyanı) eklenir.
Mali durumunuz çok zor ise adli yardımdan yararlanabilirsiniz (HMK m.334 vd., CMK 150 vd.). Hakimden avukat ve harç muafiyeti talep edebilirsiniz. Bazı barolar ücretsiz avukatlık hizmeti sunar; avukat pişinden yararlanmak için gelir belgesi ibraz edilir.
Cezanın hapse çevrilmesi halinde denetimli serbestlik talep edebilirsiniz (5275 s.k. m.105/A). Çevrilen hapis cezası 3 yılı aşmıyorsa bu seçenek mümkündür. Denetim altında çalışma, rehabilitasyon programı veya belirli eğitimlere katılma koşuluyla kapalı cezaevine gidilmez.
Adli para cezasının tahsil zamanaşımı kesinleşme tarihinden itibaren 5 yıldır. Bu süre içinde tahsilat yapılmazsa ceza zamanaşımına uğrar. Ancak bu süre içinde tahsilat işlemleri (ihtar, haciz) zamanaşımını keser.
İlgili araçlar ve terimler
İnfaz Hesaplama
Hapis cezası infaz süresi.
HAGB Şartları Kontrolü
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması.
Zamanaşımı Takvimi
Ceza ve dava zamanaşımı.
İstinaf Süresi
Ceza kararına karşı istinaf.
Kısa sözlük
- Adli para cezası (APZ)
- TCK m.52 kapsamında ceza mahkemesince verilen gün-karşılığı parasal yaptırım.
- Gün karşılığı
- Bir günlük adli para cezasının TL karşılığı (2026: 20-100 TL).
- Seçenek yaptırım
- TCK m.50 — kısa süreli hapsin adli para cezasına çevrilmesi.
- Cezanın ertelenmesi
- TCK m.51 — belirli süreyle infazın ertelenmesi.
- Denetimli serbestlik
- 5275 m.105/A — 3 yıl altı hapis cezasında kapalı cezaevi dışı infaz.
- Tahsil zamanaşımı
- Cezanın kesinleşmesinden itibaren tahsil için verilen süre (APZ için 5 yıl).
- Hapse çevirme
- Ödenmeyen APZ'nin 1:1 oranında hapse dönüşmesi (5275 m.106).
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu