Kasten Öldürme

Kasten Öldürme Suçu Nedir?

Kasten öldürme, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 81. maddesinde temel şekliyle düzenlenen, hayata karşı işlenen en ağır suçtur. Madde 81/1: "Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır." Bu suç, kamu düzeni ve bireyin yaşam hakkının korunması açısından merkezi öneme sahiptir. Anayasa'nın 17. maddesi "herkesin yaşama hakkı vardır" diyerek yaşam hakkını anayasal güvenceye almıştır.

Suçun Unsurları

1. Maddi Unsur (Fiil)

Bir insanın öldürülmesi; yani hayatına son verilmesidir. Öldürme; doğrudan (bıçaklama, vurma, ateşli silah), dolaylı (zehir, hastalık bulaştırma) veya ihmali (yardım yükümlülüğüne uymama) davranışla gerçekleşebilir.

2. Hukuki Değer

Suçla korunan hukuki değer yaşam hakkıdır. Yaşam doğumla başlar; ana rahmindeki cenin için ayrı hükümler (çocuk düşürme - m.99) vardır. Ölmüş kişiye karşı yapılan fiil öldürme değil, ölüye karşı suçtur (m.130).

3. Fail ve Mağdur

Fail her insan olabilir; mağdur ise yaşayan bir başka insandır.

4. Manevi Unsur (Kast)

Genel kast yeterlidir; failin öldürme sonucunu bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi. Olası kast (m.21/2) ile de işlenebilir; örneğin kalabalığa ateş eden kişi birinin ölebileceğini öngörür ve bu sonucu göze alırsa kasten öldürmeden sorumludur.

5. Hukuka Aykırılık

Fiilin hukuka uygunluk sebepleriyle örtüşmemesi gerekir. Meşru savunma (m.25), zaruret hali (m.25), kanunun emrini ifa (m.24), yetkili makamın emri, ilgilinin rızası (kural olarak yaşam hakkına ilişkin rıza geçerli değildir) gibi hukuka uygunluk sebepleri varsa suç oluşmaz.

Suçun Cezası

Temel Şekil (m.81)

• Müebbet hapis cezası.

Nitelikli Haller (m.82)

Aşağıdaki durumlarda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir:

a) Tasarlayarak: Öldürmenin planlı, düşünerek, soğukkanlıca gerçekleştirilmesi.

b) Canavarca his veya eziyet çektirerek: Mağdura olağanüstü acı çektirerek öldürme.

c) Yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik, kimyasal silah kullanarak.

d) Üstsoy veya altsoydan birine ya da eş veya kardeşe karşı: Aile içi ilişkiler.

e) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı.

f) Gebe olduğu bilinen kadına karşı.

g) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle.

h) Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla.

i) Bir suçu işleyememekten dolayı duyduğu infialle.

j) Kan gütme saikiyle.

k) Töre saikiyle: Bu hüküm özellikle "namus cinayetleri"ne cevap olarak getirilmiştir.

İhmali Davranışla Öldürme (m.83)

Koruma ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyerek (örneğin anne babanın bebeği beslememesi), müebbet yerine 20-25 yıl hapis cezası ön görülebilir.

Kasten Öldürme - Taksirli Öldürme Ayrımı

• Kasten (TCK m.81): Bilerek ve isteyerek öldürme → müebbet.
• Taksirle (TCK m.85): Dikkat-özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu öldürme → 2-6 yıl; bilinçli taksirde 3-9 yıl.

Ayrım çok önemlidir; trafik kazası, iş kazası gibi durumlarda kastın olup olmadığı belirleyicidir.

Meşru Savunma ve Kasten Öldürme

TCK m.25 gereği meşru savunma hali varsa ceza verilmez. Şartları:

• Saldırı mevcut olmalı,
• Haksız olmalı,
• Orantılı karşılık verilmeli,
• Karşı saldırıyı önlemek amaçlı olmalı.

Meşru savunma sınırının aşılması halinde m.27 gereği ceza indirimi uygulanır veya suç hiç oluşmaz.

Haksız Tahrik

TCK m.29 gereği fail, haksız bir fiilin yarattığı hiddet veya şiddetli elemle suç işlemişse cezada indirim yapılır. Müebbet yerine 18-24 yıl, ağırlaştırılmış müebbet yerine 18-24 yıl (m.29/2). Özellikle aile içi cinayetlerde tartışma konusudur.

Teşebbüs (m.35)

Kasten öldürme teşebbüsünde, failin öldürmek amacıyla icra hareketlerine başlayıp sonucu elinde olmayan sebeplerle gerçekleştirememesi. Ceza, tamamlanmış suçun cezasından 1/4 ila 3/4 oranında indirilir. Gönüllü vazgeçme halinde teşebbüsten ceza verilmez (m.36).

İştirak (Suça Katılım)

Birden fazla kişinin öldürme eylemine katılması:

• Müşterek fail (m.37): Birlikte gerçekleştirme.
• Azmettirme (m.38): Başkasını suç işlemeye sevk etme.
• Yardım etme (m.39): Suçun işlenmesine yardım.

Kovuşturma ve Yargılama

• Şikayet şartı: Yok. Re'sen soruşturulur.
• Görevli Mahkeme: Ağır Ceza Mahkemesi.
• Zamanaşımı: Müebbet hapis cezalı suçlarda 25 yıl (TCK m.66). Ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl.

İnfaz

• Müebbet hapis: 24 yıl fiili cezaevinde kaldıktan sonra koşullu salıverilme için değerlendirilir (5275 sayılı CGTİK).
• Ağırlaştırılmış müebbet: 30 yıl fiili cezaevi.
• Nitelikli hallerde ve belirli suç tiplerinde koşullu salıverme süreleri uzatılabilir.

Tarihsel Bağlam

Türkiye'de idam cezası 2001 yılında savaş ve terör suçları hariç, 2004'te tamamen kaldırılmıştır. Bu değişiklikle birlikte kasten öldürme cezası ağırlaştırılmış müebbet olarak şekillenmiştir. Anayasa m.38, idam cezasını yasaklamaktadır.

Güncel Tartışmalar

• Kadın cinayetleri: Töre, haksız tahrik indirimleri uygulamada eleştirilmektedir. 2011 İstanbul Sözleşmesi döneminde özel düzenlemeler tartışılmıştır.
• Meşru savunma: Bazı olaylarda meşru savunma geniş yorumlanmaktadır.
• İhmali davranışla öldürme: Özellikle sağlık hizmetlerinde tartışmalıdır.