TL;DR
Kefalet Sözleşmesi Nedir?
Kefalet sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 581-603. maddeleri arasında düzenlenen, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesi halinde şahsen sorumlu olmayı kabul ettiği bir teminat sözleşmesidir. Madde 581: "Kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir."
Kefaletin Özellikleri
- Feri (bağlı) sözleşmedir: Asıl borca bağlı; asıl borç yoksa kefalet de geçersizdir.
- Tek taraflı borç yükleyen: Yalnızca kefil alacaklıya karşı yükümlenir.
- Şekle tabi: TBK m.583 gereği yazılı şekil geçerlilik şartıdır.
- İvazlı veya ivazsız olabilir: Kefil karşılık alabilir veya almayabilir.
Şekil Şartları (TBK m.583)
TBK m.583 çok sıkı şekil şartları getirmiştir:
- Yazılı sözleşme (adi yazılı şekil),
- Azami tutar belirtilmelidir - Kefil ne miktara kadar sorumlu olduğunu yazılı bilmelidir,
- Tarih bulunmalıdır,
- Sorumluluk türü (adi/müteselsil) belirtilmelidir,
- Eş rızası - Evli kefil için diğer eşin yazılı rızası (m.584) şarttır (aşağıda detaylı).
Bu şekil şartları emredicidir; sağlanmaması halinde kefalet geçersizdir.
Eş Rızası (TBK m.584)
TBK m.584 uygulamada çok önemli bir koruma getirmiştir: "Eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır."
Sonraki verilen rıza veya rıza yokluğu kefaleti geçersiz kılar. Bu hüküm aile ekonomisini koruma amacı taşır ve bankalar/şirketler kefalet sözleşmesi imzalatırken eş rızasını mutlaka alır.
İstisna (m.584/3)
Ticaret sicilinde kayıtlı tacirlerin, ticari faaliyetleri ile ilgili olarak verdikleri kefaletlerde, eş rızası aranmaz.
Kefalet Türleri
1. Adi Kefalet (TBK m.585)
Kefil, alacaklıya karşı ikincil sorumludur. Alacaklı önce borçluyu takip etmeli, takip başarısız olursa kefile başvurabilir. Kefilin iki itiraz hakkı vardır:
- Tartışma def'i (beneficium ordinis): Alacaklı önce borçluyu takip etmelidir.
- Bölüşme def'i (beneficium divisionis): Birden fazla kefil varsa, alacaklı her birine kendi payı kadar başvurmalıdır.
2. Müteselsil Kefalet (TBK m.586)
Kefil, alacaklıya karşı asıl borçlu gibi sorumludur. Alacaklı, borçluyu takip etmeden doğrudan kefile başvurabilir. Tartışma def'i yoktur.
Uygulamada bankalar ve kurumlar genellikle müteselsil kefalet tercih eder. "Müşterek borçlu ve müteselsil kefil" ifadesi sıkça kullanılır.
3. Birlikte Kefalet (TBK m.587)
Birden fazla kefil aynı borç için kefil olmuşsa. Adi kefalette bölüşme, müteselsil kefalette her biri tüm borçtan sorumludur.
4. Art Kefalet
Kefilin borcuna kefil olma. Kefilin kefili, kefalet sözleşmesi kapsamındaki sorumluluğunu üstlenir.
Kefaletin Kapsamı
Kefalet:
- Asıl borç,
- Sözleşme cezası,
- Gecikme faizi,
- Takip masrafları,
- Alacaklının verdiği zararlar
için geçerlidir (TBK m.589). Ancak azami tutar belirtilmişse o tutarı aşamaz.
Kefalet Süresi (TBK m.598)
Kefalet, belirli süreli veya belirsiz süreli olabilir. Konut veya çatılı işyeri kirası için verilmiş kefalet, sözleşmede aksi belirtilmedikçe her kira dönemi için yeniden yenilenmiş sayılmaz. Belirsiz süreli kefalette kefil, 10 yıl sonra tek taraflı olarak bir yıl önceden ihbarla sözleşmeyi sona erdirebilir.
Gerçek Kişi Kefilin Korunması
TBK m.598/3'te gerçek kişi kefilin sorumluluğu konut ve çatılı işyeri kiralarında özel koruma altına alınmıştır: Kefil en fazla 10 yıl için sorumludur. 10 yıldan sonra kefaletten kendiliğinden kurtulur.
Ayrıca m.598/2: "Konut ve çatılı işyeri kiralarında, kiracının kira sözleşmesinin yenilenmesi halinde de kefil, kira bedelinin artırıldığı oranda sorumlu olur."
Kefaletin Sona Ermesi
TBK m.600
- Asıl borcun her türlü sebeple sona ermesiyle,
- Kefil ve asıl borçlu sıfatının aynı kişide birleşmesiyle,
- Alacaklının kabulüyle,
- Alacaklının kefilin rücu haklarını ihlal etmesi halinde (kefil zarar gören bakımından hakkından vazgeçilebilir).
TBK m.601
Kefalet süresinin dolması ile sona erer. Süre uzamaz.
Kefilin Rücu Hakkı (TBK m.596-597)
Kefil, borcu ödedikten sonra asıl borçluya rücu edebilir:
- Asıl borç tutarı,
- Ödediği faiz,
- Yaptığı giderler.
Rücu hakkı kanuni halefiyet esasına dayanır; kefil alacaklının haklarını kullanabilir.
Kefalet - Garanti Sözleşmesi Ayrımı
- Kefalet (TBK m.581): Asıl borca bağlı, feri nitelikte.
- Garanti sözleşmesi (TBK m.128): Bağımsız taahhüt, asıl borçtan ayrı.
Garanti veren, asıl borçlunun ifa etmemesi halinde zarar veya yararın karşılığını üstlenir; bu, bağımsız bir yükümlülüktür.
Uygulamada Kefalet Türleri
Kira Kefaleti
Konut veya işyeri kiralarında. Eş rızası şart (bireysel gerçek kişi kefilde).
Banka Kredisi Kefaleti
Banka kredilerinde müteselsil kefil. Eş rızası, TBK m.584 gereği şart.
Ticari Kefalet
Şirketlerin borçları için kefil olma. Tacirler için eş rızası aranmaz (m.584/3).
Kamu Kefaleti
Devlet, kamu kurumları için verilen kefaletlerde özel hükümler vardır.
Özel Durumlar
Şirket Ortakları Kefaleti
Şirket borcu için ortakların müteselsil kefaleti uygulamada yaygın; özellikle bankalar şirket kredisi verirken bu tür kefaleti şart koşar.
Vasilik Altındaki Kişinin Kefaleti
Vasi, vesayet altındaki kişi adına kefalet sözleşmesi yapamaz (TMK m.449).
Kısıtlılar Kefaleti
Ayırt etme gücüne sahip kısıtlılar, yasal temsilcinin izni ile kefil olabilir.
Zamanaşımı
Kefilin borcu, asıl borcun zamanaşımı süresine tabidir. Kural olarak 10 yıl genel zamanaşımı (TBK m.146). Ticari alacaklarda bazı özel süreler (senet 3 yıl, çek 5 yıl vs.) uygulanır.
2012 TBK Değişikliği
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (1 Temmuz 2012) ile kefalet hükümlerine ciddi kiracı/kefil korumaları getirilmiştir:
- Eş rızası şartı,
- Azami tutarın yazılı gösterilmesi,
- 10 yıl süre sınırı (konut kirasında),
- Şekil şartlarının sıkılaşması.
Bu değişiklikler Türk hukuk doktrininde "kefil dostu" reform olarak değerlendirilmektedir.
Pratik örnekler
Bu kavramın gerçek hayatta nasıl işlediğini gösteren senaryolar.
Yasal dayanak
İlgili kanun ve maddeler. Uygulama içtihat ile birlikte okunmalıdır.
| Kanun | Madde |
|---|---|
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | madde 581-603 (Kefalet sözleşmesi) |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | madde 583 (Şekil) |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | madde 584 (Eş rızası) |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | madde 585-586 (Adi ve müteselsil kefalet) |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | madde 598 (Kefaletin süresi ve sona ermesi) |
Emsal kararlar
Yargıtay içtihatlarından seçmeler — içtihadın yönü hakkında fikir verir.
TBK m.584 gereği evli kefilin eş rızası olmaksızın imzaladığı kefalet sözleşmesi geçersizdir. Eş rızası yazılı olmalı, sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulma anında verilmelidir. Sonradan verilen rıza geçerli değildir; geçersiz kefalet nedeniyle kefil sorumlu tutulamaz.
Kefalet sözleşmesinde azami tutar yazılı olarak belirtilmemişse TBK m.583 gereği sözleşme geçersizdir. Kefilin ne miktara kadar sorumlu olduğunu yazılı olarak bilmesi, şekil şartlarından biridir. Bu emredici hüküm olup eksiklik halinde kefalet hüküm doğurmaz.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında gerçek kişi kefilin sorumluluk süresi, TBK m.598/3 gereği 10 yıl ile sınırlıdır. Bu süre emredici olup sözleşmeyle uzatılamaz. 10 yıl sonrasında kefil kendiliğinden kefaletten kurtulur; ayrıca bildirim veya dava gerekmez.
İlgili terimler
Bu kavramla iç içe geçen diğer maddeler.
Sık sorulan sorular
Bu kavram için en sık merak edilen noktalar.
Uzman avukatla görüş
iAvukat dizininde bu alanda çalışan, doğrulanmış avukatlardan randevu al.