Ayıplı Mal İadesi Hesaplama
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11 uyarınca ayıplı bir mal satın aldığınızda dört seçimlik hakkınız vardır: sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim. Zamanaşımı süresini ve talep edebileceğiniz tutarı hesaplayın.
Ayıplı mal iadesi nedir?
Ayıplı mal, tüketiciye teslim edildiğinde taraflarca kararlaştırılmış örnek veya modele uymayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır (6502 s.k. m.8). Kanun ayıbı maddi, hukuki ve ekonomik olmak üzere üç türde tanımlar. Maddi ayıp, malın fiziki kusurlarını; hukuki ayıp, malla ilgili hak eksikliklerini (ör. üzerinde haciz veya rehin); ekonomik ayıp ise malın reklam ve tanıtımında vaat edilen özelliklerden yoksun olmasını kapsar.
Malın teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında mevcut olduğu varsayılır (m.10/2). Bu varsayımın aksini ispat yükü satıcıdadır. 6 ay sonra ortaya çıkan ayıpların teslim anında mevcut olduğunu tüketicinin ispatlaması gerekir. Bu ispat yükünün yer değiştirmesi tüketicinin lehine önemli bir avantajdır.
TKHK m.11 tüketiciye dört seçimlik hak tanır: (1) Sözleşmeden dönme — malı iade ederek tam bedel iadesi talep etme, (2) Ayıp oranında bedel indirimi— malı kendinde tutarak indirilmiş bedel ile memnun olma, (3) Ücretsiz onarım— malın onarılmasını talep etme (taşıma, işçilik, montaj ücretleri satıcıya aittir), (4) Ayıpsız misli ile değişim — aynı türde yeni bir ürün ile değişim. Tüketici bunlardan dilediğini seçer; satıcı tercihe müdahale edemez.
Seçimlik hakların kullanımında zamanaşımı süreleri önem taşır. Malın teslim tarihinden itibaren genel kural 2 yıldır (m.12/1). Konut ve tatil amaçlı taşınmaz mallarda bu süre 5 yıldır. Ayıp, satıcının ağır kusuru veya hilesi ile gizlenmişse zamanaşımı işlemez (m.12/3). Bu, tüketiciyi sahtekarlıklara karşı koruyan güçlü bir güvencedir.
6502 sayılı Kanun, 2023 değişiklikleriyle önemli güncellemeler almıştır. Özellikle dijital içerik ve dijital hizmetler için ayrı bir düzenleme getirilmiş (m.11/A vd.), zayi edilmiş ürün ve ardışık hizmet sözleşmeleri ile ilgili tüketici hakları genişletilmiştir. Tüketici hakem heyeti parasal sınırı 2026 için 66.000 ₺ (il heyeti); bu tutarın altındaki uyuşmazlıklar zorunlu olarak hakem heyetine taşınır.
Nasıl hesaplanır?
- 1
Ayıbı belgeleyin ve tespit ettirin
Ürün fotoğrafı, video, fatura, garanti belgesi, kullanım kılavuzu dosyalanır. Teknik ayıp varsa bağımsız bir bilirkişi veya yetkili serviste ayıp tespit raporu alınır. Bu rapor mahkeme aşamasında güçlü delildir. Ayrıca e-posta yazışmaları ve telefon görüşmelerinin kayıtları da delil niteliğindedir.
ÖrnekYeni aldığınız buzdolabı soğutmuyor: yetkili serviste "kompresör arızalı — imalat hatası" raporu alın. - 2
Satıcıya yazılı başvuru yapın
Ayıp tespit edildikten sonra en kısa sürede satıcıya yazılı olarak bildirimde bulunun. Yasa bir tüketici için "ayıbın bildirilmesi" için kesin bir süre belirlemez ancak uzun süre bekletmek sonraki iddiaları zayıflatır. Noter ihtarı veya iadeli taahhütlü posta tercih edilir.
ÖrnekSatın aldığınız ayakkabının tabanı bir ay sonra ayrıldı: ayakkabı fotoğraflarını ve faturayı noter ihtarına ekleyin. - 3
Seçimlik hakkınızı belirleyin
m.11/1\'deki dört hak arasından durumunuza uyanı seçin. Pahalı ve tekrar hatalı ürünlerde sözleşmeden dönme (tam iade) en sağlamdır. Onarım sonuçsuz kaldıysa değişim talep edilir. Küçük ayıplarda bedel indirimi uygun olabilir. Bir hakkın kullanımı sonuç vermezse diğerine geçiş mümkündür (m.11/2).
ÖrnekYeni aldığınız aracın motorunda ciddi arıza: sözleşmeden dönerek tam iade talep edin. - 4
Tüketici Hakem Heyetine başvurun (66.000 ₺ altı)
2026 için il Tüketici Hakem Heyeti parasal sınırı 66.000 ₺, ilçe hakem heyeti 10.500 ₺\'dir. Bu tutarların altındaki uyuşmazlıklarda heyete başvurmak zorunludur. Başvuru ücretsiz, avukat tutmak şart değildir. Başvuru formu valilik/kaymakamlık tüketici hakem heyeti veznelerine verilir veya e-Devlet üzerinden yapılır.
Örnek50.000 ₺ buzdolabı için il hakem heyetine başvurun. Ortalama 4-6 ay içinde karar verilir. - 5
Tüketici mahkemesine dava açın (66.000 ₺ üzeri)
Üst sınır üzerindeki uyuşmazlıklar doğrudan tüketici mahkemesinde çözülür. Dilekçeye fatura, garanti belgesi, ayıp tespit raporu, satıcı ile yazışmalar eklenir. Tüketici davalarında harçtan muafiyet vardır (6502 m.77/2). Avukatlık ücreti dava sonucuna göre karşı taraftan tahsil edilebilir.
- 6
Kararı uygulayın ve tahsilat yapın
Hakem heyeti kararları bağlayıcıdır; itiraz edilmezse (15 gün içinde tüketici mahkemesine) kesinleşir ve ilam niteliği kazanır. Mahkeme kararları da kesinleşince icra takibine tâbidir. Bedel iadesi halinde ürünün geri verilmesi, değişimde yeni ürünün teslim edilmesi takip konusu olur. Tüketici lehine kararlara uymayan satıcıya idari para cezası kesilebilir.
Kimler hak kazanır? İstisnalar
6502 sayılı Kanun tüketici olanları korur. Kanun tüketiciyi "ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi" olarak tanımlar (m.3/1-k). Dolayısıyla kişisel kullanım için alınan mal ve hizmetler koruma altındadır; ticari amaçla alınanlar ticari iş hükümlerine tâbidir.
- Gerçek kişi tüketiciler — kişisel ihtiyaçları için alışveriş yapanlar.
- Gıda, giyim, elektronik, beyaz eşya — tüm tüketim malları.
- Hizmet sözleşmeleri — eğitim, sağlık, ulaşım, turizm.
- Konut ve tatil taşınmazı — 5 yıllık uzatılmış zamanaşımı.
- Dijital içerik ve dijital hizmet — yazılım, streaming, uygulama (2023 değişikliği).
- Mesafeli sözleşmeler — internetten, telefonla, evden satış (m.48 vd.).
İstisnalar ve özellikli haller:
- İkinci el mallarda garanti süresi kural olarak 1 yıla indirilebilir (aksi yazılı sözleşme ile).
- Özel yapım ürünlerde (sipariş üzerine imalat) farklı kurallar uygulanabilir.
- Garanti süresi içinde onarım tekrarlanıyorsa tüketici değişim veya iade talep edebilir.
- Ambalajı açılmış kişisel hijyen ürünleri kural olarak iade edilmez; ancak ayıp varsa bu kural uygulanmaz.
Ağır kusur / hile halinde zamanaşımı işlemez (m.12/3): Satıcı bilerek ayıbı gizlemişse, ayıbı tüketiciye bildirmemişse, tüketicinin ayıbı fark etmesini engelleyici davranışta bulunmuşsa 2 yıllık zamanaşımı uygulanmaz. Bu tür durumlarda ispat yükü tüketicide olsa da; satıcının kötüniyetinin ortaya çıkmasıyla uzun yıllar sonra dahi dava açılabilir.
Yasal dayanak
Ayıplı mal tanımı — maddi, hukuki, ekonomik ayıp.
Teslimden itibaren 6 ay içinde ayıp karinesi.
Tüketicinin seçimlik hakları — dört alternatif.
Zamanaşımı — 2 yıl (genel), 5 yıl (konut).
Tüketici Hakem Heyeti yetkisi.
Tüketici mahkemesi — harç muafiyeti.
Ağır kusur halinde zamanaşımı işlemez.
Emsal kararlar
Tüketici, seçimlik hakkını kullandıktan sonra başka bir hakka geçiş yapabilir; eğer ilk seçim amaca ulaşmamışsa (ör. birden fazla onarım başarısız kaldıysa) tüketici değişim veya iade talep edebilir. Seçimlik hak tüketiciyi ebediyen bağlamaz; gerçekleşen onarım gene de ayıplı kaldıysa ek haklar devreye girer.
Aracın imalat hatası (motor arızası) nedeniyle aynı ayıp birden fazla kez tekrarladı. Tüketici ücretsiz onarım hakkını kullanmasına rağmen ayıp tekrar ortaya çıktı. Mahkeme, onarımın amaca ulaşmadığına karar vererek sözleşmeden dönme hakkını tanıdı ve tam bedel iadesine hükmetti. Araçın kullanım bedeli mahsup edilmedi; Yargıtay bu indirimi kural olarak uygun bulmaz.
Malın teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında mevcut olduğu karine olarak kabul edilir (m.10/2). Satıcının aksini ispat yükü vardır. Bu süreçte satıcı tüketici kullanımından kaynaklandığını teknik rapor ve kamera görüntüleri ile ispat etmelidir; aksi halde ayıp teslim anındaki sayılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hak alamıyorsanız ne yapmalı?
Satıcı seçimlik hakkınızı reddediyorsa ilk adım noter ihtarı göndermek ve 7 günlük süre vermek olmalıdır. Bu süre dolduktan sonra tüketici hakem heyetine (66.000 ₺ altı) veya tüketici mahkemesine başvurulur.
Tüketici hakem heyetine başvuru ücretsizdir ve valilik/kaymakamlık tüketici hakem heyeti servisine veya e-Devlet üzerinden yapılır. Başvuru formuna: fatura/fiş, garanti belgesi, ayıp fotoğrafı veya raporu, satıcı ile yazışmalar eklenir. 6 ay içinde karar verilir; bağlayıcı ve icraya konulabilir.
Tüketici mahkemesi davalarında harçtan muafiyet vardır (m.77/2). Avukat tutmak şart değildir ancak önerilir; özellikle karmaşık teknik uyuşmazlıklarda ve yüksek tutarlı davalarda profesyonel destek sonucu etkiler. Bilirkişi raporu davanın kritik unsurudur; mahkeme gerekli görürse bilirkişi atar.
Lehe karar alındıktan sonra ilamlı icra takibi başlatılır. Bedel iadesi, ürün değişimi veya onarım ödemesi bu yolla tahsil edilir. Satıcının yurt dışında olması veya tebligatın sağlanamaması istisnai hallerdir; bu durumda ilanen tebligat yolu kullanılır. Gümrük Ticaret Bakanlığı\'na da idari para cezası başvurusu yapılabilir.
İlgili araçlar ve terimler
Yasal Faiz Hesaplama
Geç ödenen iade için faiz.
Zamanaşımı Takvimi
Tüketici davası zamanaşımı.
Dava Harcı Hesaplama
Tüketici davası harç muafiyeti.
İstinaf Süresi
Tüketici mahkemesi kararına karşı istinaf.
Kısa sözlük
- Ayıp
- Malın kararlaştırılan örneğe veya objektif beklentilere uymaması (m.8).
- Maddi ayıp
- Malın fiziki kusurları — arıza, kırık, eksiklik.
- Hukuki ayıp
- Mal üzerindeki hak eksiklikleri — haciz, rehin, üçüncü kişi hakkı.
- Ekonomik ayıp
- Tanıtımda vaat edilen özelliğin mevcut olmaması.
- Gizli ayıp
- Satıcının ağır kusur veya hilesi ile gizlediği ayıp (m.12/3) — zamanaşımı işlemez.
- Tüketici Hakem Heyeti
- İl veya ilçe düzeyinde ücretsiz tüketici uyuşmazlığı çözüm merci.
- Cayma hakkı
- Mesafeli sözleşmelerde 14 gün içinde sebep göstermeksizin vazgeçme (m.48).
Uzman avukat desteği
Son güncelleme: · Yazar: iAvukat Hukuk Kurulu · İnceleyen: iAvukat Hukuk Kurulu