TL;DR
Yıllık Ücretli İzin Nedir?
Yıllık ücretli izin, işçinin bedensel ve ruhsal olarak dinlenmesi, aile ve sosyal hayatına zaman ayırabilmesi için tanınan Anayasal bir haktır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 50. maddesi, "Dinlenmek çalışanların hakkıdır" diyerek bu hakkı anayasal güvence altına almış; 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53-60. maddeleri ile ayrıntılı düzenleme yapılmıştır.
Hak Kazanma Şartları
Yıllık ücretli izne hak kazanmak için:
- İş sözleşmesinin bulunması,
- En az bir yıl kıdem: İşe başlama tarihinden itibaren bir tam yıl çalışma (deneme süresi dahil).
Bir yıl kuralı mutlaktır; bir yıldan az kıdemi olan işçiye yıllık ücretli izin hakkı doğmaz. Ancak altı ay üzeri kıdemli bazı kamu çalışanları için özel düzenlemeler mevcuttur.
İzin Süreleri
4857 sayılı Kanun m.53/4 gereği yıllık ücretli izin süreleri:
- 1-5 yıl (5 yıl dahil) kıdemi olan işçilere: 14 iş günü,
- 5 yıldan fazla 15 yıldan az kıdemi olan işçilere: 20 iş günü,
- 15 yıl ve daha fazla kıdemi olan işçilere: 26 iş günü.
18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilere en az 20 iş günü izin verilir (kıdem süresine bakılmaksızın).
Yer altı madenlerinde çalışanlara bu sürelere 4 iş günü eklenir (6552 sayılı Kanun ile 2014 değişikliği).
İş günü kavramı önemlidir: Hafta tatili (Pazar), ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Örneğin 14 iş günü izin kullanılacaksa, işçi yaklaşık üç hafta işe gelmemiş olur.
İznin Kullandırılması
- İzin, işçinin talebi ve işverenin onayı ile düzenlenir; ancak işverenin izin vermeme genel olarak mümkün değildir. İşin gereklerine göre belirli dönemlerde toplu izin kullandırılabilir.
- İzin; bir bölümü 10 günden az olmamak üzere en çok üçe bölünebilir (m.56/3).
- İzin, işçinin işine giriş tarihi esas alınarak hesaplanır ve bir sonraki izin hakkı doğmadan önce kullandırılmalıdır.
- İşveren, izin kullandırmak zorundadır; kullandırmaması halinde feragat edilemez bu hak paraya dönüşür.
Ücret
Yıllık izin süresi içinde işçiye normal ücreti tam olarak ödenir. Ödeme, izin başlamadan önce peşin olarak yapılır (m.57). Parça başına, akort, götürü, yüzde usulü gibi değişken ücretlerde izin süresine ait ücret, son üç aylık kazancının ortalaması üzerinden hesaplanır.
Kullanılmayan İzin ve Ücreti
İş sözleşmesi sona erdiğinde, kullanılmamış izin günleri için son brüt ücret üzerinden yıllık izin ücreti (izin parası) ödenir (m.59). Bu ücret; (kullanılmamış gün sayısı × günlük brüt ücret) formülüyle hesaplanır. Yıllık izin ücretinden gelir vergisi ve SGK primi kesilir (kıdem tazminatından farkı budur).
Zamanaşımı: Yıllık izin ücreti alacağı 7036 sayılı Kanun m.15 gereği 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işler (devam eden iş ilişkisinde zamanaşımı işlemez).
İzin Kullandırılmaması Halinde Yaptırımlar
- İşveren için idari para cezası (m.103),
- Kullanılmamış izin parası ödenmesi,
- Bu ihlal, bazı hallerde işçiye haklı nedenle fesih hakkı verebilir.
İzin Sırasında Başka İşte Çalışma
4857 sayılı Kanun m.58 gereği, yıllık iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı başka bir işte çalışması yasaktır. Bu yasağa uymayan işçiden işverence izin ücretinin geri alınabileceği düzenlenmiştir. Amaç, iznin dinlenme amacına hizmet etmesidir.
İstifa ve Yıllık İzin
Bazı işverenler, istifa ederek ayrılan işçiye kullanılmamış izin parasını ödemek istemez. Bu hukuken mümkün değildir; işten ayrılma nedenine bakılmaksızın kullanılmamış izin ücreti ödenmelidir. Haklı nedenle fesih, haksız fesih, istifa, emeklilik, askerlik – hepsinde bu ücret ödenir.
Kısmi Süreli Çalışanlar
Kısmi süreli (part-time) işçilere de yıllık ücretli izin hakkı tanınır; ancak izin günleri, haftalık çalışma saatinin tam süreli işçiye oranı kadar hesaplanır. Örneğin haftada 22,5 saat çalışan işçi, 14 iş günü üzerinden aynı gün hak kazanır, ancak izin günü ücreti kendi çalışma saatine göre ödenir.
Pratik Önemi
Yıllık izin, işçinin en temel haklarından biridir ve uygulamada sıklıkla ihlal edilir. Özellikle küçük işletmelerde izin kullandırılmayıp yıl sonunda "izin parası" adı altında ödeme yapılması yanlıştır; bu, hakkın kullanılmaması olarak değerlendirilir. Yargıtay, izin kullandırılmadığı halde imzalatılan "izin kullanmıştır" ibareli belgeleri, gerçek durumu yansıtmadığı ispatlandığında geçersiz saymaktadır.
Pratik örnekler
Bu kavramın gerçek hayatta nasıl işlediğini gösteren senaryolar.
Yasal dayanak
İlgili kanun ve maddeler. Uygulama içtihat ile birlikte okunmalıdır.
| Kanun | Madde |
|---|---|
| Türkiye Cumhuriyeti Anayasası | madde 50 (Çalışma hakkı ve dinlenme) |
| 4857 sayılı İş Kanunu | madde 53-60 (Yıllık ücretli izin) |
| 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu | madde 15 (Zamanaşımı) |
| Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği | Tüm hükümler |
Emsal kararlar
Yargıtay içtihatlarından seçmeler — içtihadın yönü hakkında fikir verir.
Yıllık ücretli izin Anayasal bir hak olup feragat edilemez. İşçiye imzalatılan "izin kullanmıştır" şeklindeki belgeler, tanık ve diğer delillerle aksi ispatlanabilir. İzin kullanılmadığı halde para ödenmesi, hakkın kullandırıldığı anlamına gelmez.
Kullanılmamış yıllık izin ücreti son brüt ücret üzerinden hesaplanır. Zamanaşımı süresi 5 yıl olup iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Devam eden iş ilişkisinde zamanaşımı işlemez.
İşçiye bir yıllık izin hakkı birden fazla döneme bölünebilir, ancak bir bölümün 10 günden az olmaması gerekir. İşverenin iş gerekleri dışında keyfi olarak izin vermemesi hakkın ihlali sayılır ve haklı fesih sebebi oluşturabilir.
İlgili terimler
Bu kavramla iç içe geçen diğer maddeler.
İlgili hesaplama araçları
Bu kavramı hesaba dökmen gereken durumlar için pratik hesaplayıcılar.
Sık sorulan sorular
Bu kavram için en sık merak edilen noktalar.
Uzman avukatla görüş
iAvukat dizininde bu alanda çalışan, doğrulanmış avukatlardan randevu al.