TL;DR
Meslek Hastalığı Nedir?
Meslek hastalığı, 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesinde tanımlanmıştır: "Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir." İş kazasından farkı; ani bir olaya değil, zamanla gelişen, tekrarlanan maruziyete dayanmasıdır.
Hukuki Niteliği ve Mevzuat
Meslek hastalıkları, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan listede belirlenmiştir. Bu listede beş ana grup vardır:
- A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları,
- B Grubu: Mesleki cilt hastalıkları,
- C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıkları,
- D Grubu: Mesleki bulaşıcı hastalıklar,
- E Grubu: Fizik etkenlerle oluşan meslek hastalıkları (gürültü, titreşim, iyonlaştırıcı ışınlar vb.).
Listede yer almayan bir hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için, hastalığın işle illiyet bağının SGK Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla tespiti gerekir.
Meslek Hastalığının Unsurları
- Sigortalı olma: 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olmak.
- Hastalık ile iş arasında illiyet bağı: Hastalık, yapılan işin niteliğinden veya yürütüm şartlarından kaynaklanmalı.
- Tekrarlanan sebep veya sürekli maruziyet: Tek bir olaya bağlı olmamak.
- Yükümlülük süresi: Meslek hastalığının, sigortalının o işte çalışmayı bıraktığı tarihten itibaren belirli bir süre içinde ortaya çıkması gerekir. Bu süre Yönetmelik'te hastalık türüne göre farklılık gösterir (örneğin asbestoz için 40 yıl, gürültü için 1 yıl).
- Maruziyet süresi: Bazı hastalıklar için sigortalının o işte belirli bir süre çalışmış olması aranır.
Bildirim ve Tespit
İşveren, meslek hastalığının öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Sigortalı da doğrudan SGK'ya başvurabilir. Tespit süreci şu aşamalardan geçer:
- Meslek Hastalıkları Hastanesi veya SGK'nın yetkilendirdiği sağlık kuruluşunda muayene,
- İşyeri incelemesi ve çalışma koşullarının değerlendirilmesi,
- SGK Sağlık Kurulu raporu,
- Uyuşmazlık halinde Yüksek Sağlık Kurulu incelemesi,
- Mahkemeye intikal halinde bilirkişi incelemesi.
Sonuçları
Meslek hastalığı tespit edilen sigortalı:
- Geçici iş göremezlik ödeneği,
- Sürekli iş göremezlik geliri (meslekte kazanma gücü kaybı %10 ve üzerinde),
- Tüm tedavi ve protez giderlerinin karşılanması,
- Ölüm halinde hak sahiplerine gelir bağlanması.
İşveren ise kusuru oranında:
- SGK'nın rücu alacağını ödemek,
- Maddi-manevi tazminat ödemek,
- Cezai sorumluluk (TCK m.89, m.85),
- İdari para cezası ile karşı karşıya kalır.
Önemli Meslek Hastalıkları
- Pnömokonyoz (Silikoz, Asbestoz): Maden, taş ocağı, cam sanayi.
- Mesleki işitme kaybı: Gürültülü ortamda uzun süre çalışma.
- Kurşun zehirlenmesi: Akü, boya, matbaa sanayi.
- Mesleki astım: Toz, kimyasal maruziyet.
- Tenosinovit, karpal tünel: Tekrarlayan hareketler (tekstil, bilgisayar işi).
- Kanser türleri: Asbest, benzen, radyasyon maruziyeti.
Güncel Bir Konu: Covid-19
Covid-19'un meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağı tartışma konusudur. Sağlık çalışanları için SGK 07.05.2020 tarihli Genel Yazısı ile iş kazası olarak kabul edilmiştir. Diğer meslek gruplarında hastalığın işle illiyet bağının ispatı halinde meslek hastalığı tespiti mümkündür.
Tazminat Davaları
Meslek hastalığı tespit edilen sigortalı, aynı iş kazası gibi maddi-manevi tazminat davası açabilir. Dava, iş mahkemesinde açılır ve 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Zamanaşımı, hastalığın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Meslek hastalıklarında çoğu zaman hastalık uzun yıllar sonra ortaya çıkar; bu durumda zamanaşımı hastalığın tespit edildiği tarihten başlar.
Pratik Sorunlar
Uygulamada en sık yaşanan sorunlar; işverenin maruziyeti belgelememesi, çalışma ortamı ölçümlerinin yapılmamış olması, işçinin aynı işte farklı işverenler nezdinde çalışması ve hangi işverenin sorumlu olduğunun tespit güçlüğüdür. Yargıtay, birden fazla işveren olması halinde kusur oranına göre müteselsil sorumluluk ilkesini uygulamaktadır.
Pratik örnekler
Bu kavramın gerçek hayatta nasıl işlediğini gösteren senaryolar.
Yasal dayanak
İlgili kanun ve maddeler. Uygulama içtihat ile birlikte okunmalıdır.
| Kanun | Madde |
|---|---|
| 5510 sayılı SSGSS Kanunu | madde 14 (Meslek hastalığı tanımı) |
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu | madde 10 (Risk değerlendirmesi), madde 15 (Sağlık gözetimi) |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | madde 417 (İşçinin kişiliğinin korunması) |
| Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği | Ek: Meslek Hastalıkları Listesi |
Emsal kararlar
Yargıtay içtihatlarından seçmeler — içtihadın yönü hakkında fikir verir.
Tekstil fabrikasında 20 yıl çalışan işçide tespit edilen mesleki işitme kaybı, meslek hastalığı olarak kabul edilmiştir. İşverenin gürültü ölçümü yaptırmaması ve kişisel koruyucu kulaklık vermemesi %70 kusur oranı olarak değerlendirilmiştir.
Meslek hastalığının tespitinde yükümlülük süresi içinde ortaya çıkmış olması şarttır. Listede bulunmayan hastalıklarda SGK Yüksek Sağlık Kurulu kararı gerekir; ancak mahkeme bilirkişi marifetiyle illiyet bağını doğrudan araştırabilir.
Sigortalının birden fazla işveren nezdinde benzer işlerde çalışarak meslek hastalığına yakalanması halinde, tüm işverenler maruziyet sürelerine göre müteselsilen sorumludur. Kusur oranları ayrı ayrı belirlenir; ancak sigortalıya karşı hepsi birlikte tazminattan sorumludur.
İlgili terimler
Bu kavramla iç içe geçen diğer maddeler.
İlgili hesaplama araçları
Bu kavramı hesaba dökmen gereken durumlar için pratik hesaplayıcılar.
Sık sorulan sorular
Bu kavram için en sık merak edilen noktalar.
Uzman avukatla görüş
iAvukat dizininde bu alanda çalışan, doğrulanmış avukatlardan randevu al.